Πολλοί άνθρωποι βιώνουν έντονη εξουθένωση χωρίς να μπορούν να εντοπίσουν έναν σαφή λόγο.
Δεν εργάζονται απαραίτητα υπερβολικά, ούτε ζουν μόνιμα σε συνθήκες έντονου στρες. Παρ’ όλα αυτά, αναφέρουν μια βαθιά αίσθηση κόπωσης και ψυχικής εξάντλησης.
Συχνά περιγράφουν την εμπειρία τους με φράσεις όπως:
«Δεν έχω ενέργεια»,
«Όλα με κουράζουν»,
«Ακόμα και τα απλά μου φαίνονται βαριά».
Η μορφή αυτής της κόπωσης δεν ταυτίζεται με τη σωματική εξάντληση.
Πρόκειται για μια πιο αθόρυβη, εσωτερική κατάσταση, που συχνά συγχέεται με τεμπελιά ή αδυναμία, χωρίς όμως να είναι αυτό. Άλλο η εξουθένωση, ‘άλλο η σωματική κόπωση και άλλο η κατάθλιψη.
Όταν η ξεκούραση δεν αρκεί
Σε πολλές περιπτώσεις, η ξεκούραση δεν προσφέρει ουσιαστική ανακούφιση.
Ένα Σαββατοκύριακο ανάπαυσης, λίγες ημέρες άδεια ή περισσότερος ύπνος μπορεί να βοηθήσουν προσωρινά, όμως το αίσθημα εξουθένωσης επανέρχεται.
Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η εξουθένωση δεν προέρχεται αποκλειστικά από την ένταση ή τον φόρτο εργασίας, αλλά συχνά από την αίσθηση έλλειψης νοήματος στην καθημερινή προσπάθεια.
Όπως έχει επισημανθεί από τον ψυχίατρο Viktor Frankl, ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει σημαντικές δυσκολίες όταν υπάρχει σκοπός, αλλά αποδιοργανώνεται όταν η προσπάθεια μοιάζει άνευ κατεύθυνσης.
Όταν η καθημερινή ενέργεια επενδύεται σε δραστηριότητες που δεν συνδέονται με προσωπικές αξίες ή στόχους, η κόπωση αποκτά υπαρξιακή διάσταση. Δεν αφορά μόνο το σώμα, αλλά τη συνοχή της ζωής.
Η εξουθένωση δεν εκδηλώνεται πάντα έντονα
Ένα επιπλέον στοιχείο που δυσκολεύει την αναγνώριση της εξουθένωσης είναι ότι δεν εμφανίζεται πάντα με έντονα ή δραματικά συμπτώματα.
Μπορεί να εκφραστεί ως αδιαφορία, απώλεια κινήτρου ή ένα γενικευμένο αίσθημα ότι «τίποτα δεν αξίζει ιδιαίτερα τον κόπο».
Έρευνες γύρω από το burnout δείχνουν ότι η συναισθηματική εξάντληση συχνά προηγείται της πλήρους αποδιοργάνωσης και μπορεί να παραμένει αόρατη για μεγάλο χρονικό διάστημα (Maslach & Leiter, 2016).
Πολλοί άνθρωποι συνεχίζουν να λειτουργούν, να προσαρμόζονται και να πιέζουν τον εαυτό τους, μέχρι που βιώνουν ένα έντονο αίσθημα εσωτερικού «αδειάσματος».
Η ψυχική κόπωση δεν φωνάζει πάντα.
Συχνά απλώς μειώνει σταδιακά την επιθυμία για προσπάθεια.
Η προσπάθεια χωρίς κατεύθυνση κουράζει διαφορετικά
Οι άνθρωποι μπορούν να αντέξουν άγχος, πίεση και αποτυχίες όταν γνωρίζουν γιατί προσπαθούν.
Αυτό που δυσκολεύει περισσότερο είναι η προσπάθεια χωρίς σαφή προορισμό.
Όταν απουσιάζει η αίσθηση εξέλιξης ή προσωπικής σημασίας, κάθε υποχρέωση βιώνεται ως βάρος.
Η καθημερινότητα αρχίζει να μοιάζει επαναλαμβανόμενη και μηχανική, γεγονός που ενισχύει την εξουθένωση και τη ματαίωση.
Η θεωρία της αυτοκαθοριζόμενης παρακίνησης υπογραμμίζει ότι η έλλειψη νοήματος και αυτονομίας συνδέεται με μειωμένη ψυχική ευεξία και αυξημένη κόπωση (Deci & Ryan, 2000).
Δεν πρόκειται για τεμπελιά, αλλά για αποσύνδεση
Πολλοί άνθρωποι κατηγορούν τον εαυτό τους για αυτή την κατάσταση, θεωρώντας ότι «δεν αντέχουν όπως παλιά».
Στην πραγματικότητα, συχνά πρόκειται για αποσύνδεση από αυτό που δίνει νόημα στην προσπάθεια.
Όταν αυτή η σύνδεση αποκαθίσταται, η ενέργεια επιστρέφει σταδιακά.
Όχι επειδή εξαφανίζεται η κούραση, αλλά επειδή αλλάζει η ποιότητά της.
Τι μπορεί να βοηθήσει
Η αντιμετώπιση της εξουθένωσης δεν ξεκινά πάντα με λιγότερες υποχρεώσεις.
Ξεκινά με πιο καθαρή κατεύθυνση και επαναπροσδιορισμό του λόγου για τον οποίο προσπαθεί κανείς.
Το ερώτημα
«Γιατί κάνω αυτό που κάνω;»
αποτελεί κεντρικό άξονα ψυχολογικής αποκατάστασης. Η αποκατάσταση δεν είναι ξεκούραση μόνο ,είναι επανασύνδεση νοήματος- προσπάθειας.
Όταν αρχίσει να απαντιέται, η καθημερινότητα γίνεται πιο ανεκτή και συχνά πιο ζωντανή.
Βιβλιογραφία
- Frankl, Viktor E. (1959). Man’s Search for Meaning. Beacon Press.
- Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience. World Psychiatry, 15(2), 103–111.
- Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
- Schaufeli, W. B., Leiter, M. P., & Maslach, C. (2009). Burnout: 35 years of research and practice. Career Development International, 14(3), 204–220.
-
Γιώργος Μισαηλίδηςhttps://mypsychology.gr/author/gmisailidis/
-
Γιώργος Μισαηλίδηςhttps://mypsychology.gr/author/gmisailidis/
-
Γιώργος Μισαηλίδηςhttps://mypsychology.gr/author/gmisailidis/
-
Γιώργος Μισαηλίδηςhttps://mypsychology.gr/author/gmisailidis/
