Γιατί τόσοι άνθρωποι σήμερα βιώνουν ένα αίσθημα εσωτερικού κενού

Μοιραστείτε το άρθρο:

Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι αναφέρουν ένα διάχυτο αίσθημα εσωτερικού κενού, χωρίς να μπορούν να το συνδέσουν με κάποιο σαφές ψυχοπαθολογικό αίτιο. Δεν εμφανίζουν απαραίτητα κλινική κατάθλιψη, ούτε πληρούν πάντα τα διαγνωστικά κριτήρια κάποιας αγχώδους διαταραχής. Παρ’ όλα αυτά, περιγράφουν μια επίμονη αίσθηση ματαιότητας, αποσύνδεσης και έλλειψης νοήματος.

Συχνά εκφράζουν αυτή την εμπειρία με φράσεις όπως:
«Δεν έχω όρεξη για τίποτα»,
«Όλα μου φαίνονται ίδια»,
«Νιώθω ότι απλώς περνάει ο χρόνος».

Η σύγχρονη ψυχολογική έρευνα δείχνει ότι το φαινόμενο αυτό δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη ατομικής αδυναμίας, αλλά συνδέεται στενά με ευρύτερους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες και αλλαγές στον τρόπο ζωής.

Η κάλυψη των αναγκών δεν εγγυάται ψυχική πληρότητα

Σύμφωνα με τη θεωρία των ανθρώπινων αναγκών του Abraham Maslow, η κάλυψη των βασικών και κοινωνικών αναγκών αποτελεί προϋπόθεση, αλλά όχι επαρκή συνθήκη, για την ψυχική ολοκλήρωση. Η απουσία νοήματος και αυτοπραγμάτωσης μπορεί να οδηγήσει σε υπαρξιακή δυσφορία ακόμη και όταν οι εξωτερικές συνθήκες είναι ευνοϊκές.

Αντίστοιχα, ο Viktor Frankl περιέγραψε το φαινόμενο του υπαρξιακού κενού ως χαρακτηριστικό των σύγχρονων κοινωνιών, τονίζοντας ότι ο άνθρωπος δεν αποδιοργανώνεται μόνο από τον πόνο, αλλά και από την απουσία σκοπού. Όπως υποστήριζε, όταν η ζωή στερείται νοήματος, το άτομο καθίσταται πιο ευάλωτο σε συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και εξουθένωσης.

Νόημα, κατεύθυνση και ψυχική ανθεκτικότητα

Πλήθος ερευνητικών δεδομένων επιβεβαιώνουν ότι η αίσθηση νοήματος συνδέεται με καλύτερη ψυχική υγεία, αυξημένη ανθεκτικότητα στο στρες και χαμηλότερα επίπεδα ψυχοπαθολογίας. Μελέτες στο πεδίο της θετικής ψυχολογίας δείχνουν ότι τα άτομα που αντιλαμβάνονται τη ζωή τους ως ουσιαστική εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή και μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων (Steger et al., 2006).

Το νόημα λειτουργεί ως οργανωτικός άξονας της ψυχικής εμπειρίας. Όταν υπάρχει σαφής κατεύθυνση, η προσπάθεια, η δυσκολία και η κόπωση βιώνονται ως ανεκτές και συχνά ως απαραίτητες. Αντίθετα, η προσπάθεια χωρίς προορισμό οδηγεί σε εξουθένωση και απογοήτευση.

Όταν η υπερανάλυση εντείνει το πρόβλημα

Σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το αίσθημα κενού μέσω έντονης αυτοπαρατήρησης και γνωστικής ανάλυσης. Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι η υπερβολική εστίαση στη σκέψη, χωρίς σαφή στόχο ή πράξη, μπορεί να ενισχύσει τη μη παραγωγική κυκλική περισυλλογή/σκέψη και να επιδεινώσει τη συναισθηματική δυσφορία (Nolen-Hoeksema et al., 2008).

Όπως επισημαίνει και ο υπαρξιακός ψυχοθεραπευτής Irvin Yalom, η κατανόηση του εαυτού είναι απαραίτητη, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Χωρίς σύνδεση με αξίες, επιλογές και δράση, η αυτογνωσία μπορεί να καταστεί αδρανής ή ακόμη και επιβαρυντική.

Έκφραση του ίδιου φαινομένου στην εφηβεία

Στους εφήβους, το υπαρξιακό αυτό κενό σπάνια εκφράζεται με λόγια. Συχνά εκδηλώνεται μέσω συμπεριφοράς, όπως έντονη σύγκρουση, απόσυρση ή παραβατικότητα. Αναπτυξιακές μελέτες δείχνουν ότι η έλλειψη σαφούς πλαισίου, ρόλων και νοήματος αυξάνει την πιθανότητα δυσπροσαρμοστικών συμπεριφορών κατά την εφηβεία (Erikson, 1968).

Συμπέρασμα

Το αίσθημα εσωτερικού κενού δεν αποτελεί απλώς ατομικό πρόβλημα διάθεσης. Αποτελεί συχνά ένδειξη απώλειας νοήματος, κατεύθυνσης και ψυχολογικής συνοχής. Η σύγχρονη ψυχολογική προσέγγιση αναγνωρίζει ότι η ψυχική υγεία δεν εξαντλείται στη διαχείριση συμπτωμάτων, αλλά προϋποθέτει την ύπαρξη σκοπού, αξιών και ουσιαστικής εμπλοκής με τη ζωή.

Και αυτά είναι στοιχεία που μπορούν να καλλιεργηθούν.

Βιβλιογραφία

Frankl, Viktor E. (1959). Man’s Search for Meaning. Boston: Beacon Press.
(Θεμελιώδες έργο για την έννοια του υπαρξιακού κενού και τον ρόλο του νοήματος στην ψυχική ανθεκτικότητα.)
Maslow, Abraham H. (1943). A Theory of Human Motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396.
(Κλασική θεωρία αναγκών και αυτοπραγμάτωσης.)
Steger, M. F., Frazier, P., Oishi, S., & Kaler, M. (2006).
The Meaning in Life Questionnaire: Assessing the presence of and search for meaning in life.
Journal of Counseling Psychology, 53(1), 80–93.
(Εμπειρική σύνδεση νοήματος ζωής με ψυχική ευεξία.)
Nolen-Hoeksema, S., Wisco, B. E., & Lyubomirsky, S. (2008).
Rethinking rumination. Perspectives on Psychological Science, 3(5), 400–424.
(Ρουμινατική σκέψη και επιδείνωση συναισθηματικής δυσφορίας.)
Yalom, Irvin D. (1980). Existential Psychotherapy. New York: Basic Books.
(Υπαρξιακή προσέγγιση, νόημα, ευθύνη και ψυχολογική συνοχή.)
Erikson, Erik H. (1968). Identity: Youth and Crisis. New York: W. W. Norton & Company.
(Αναπτυξιακή προσέγγιση ταυτότητας και κρίσεων νοήματος στην εφηβεία.)

Σχετικά με τον συντάκτη

Βιογραφικά Στοιχεία

Γιώργος Μισαηλίδης

00306973986834 [email protected] | ιστοσελίδα

Ο Γεώργιος Μισαηλίδης διαθέτει πολυετή θεωρητική, κλινική και επαγγελματική εμπειρία στον χώρο της ψυχικής υγείας, με ιδιαίτερη έμφαση στη σύγχρονη ψυχική δυσφορία που σχετίζεται με απώλεια κατεύθυνσης, υπαρξιακή κόπωση, δυσκολία ανάληψης ρόλων και αποδιοργάνωση της ψυχικής λειτουργίας.

Έχει σπουδάσει Ψυχολογία στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος (Deree) και είναι κάτοχος μεταπτυχιακής εξειδίκευσης στη Γνωσιακή Αναλυτική Ψυχοθεραπεία, καθώς και μεταπτυχιακών σπουδών στην Εφαρμοσμένη Ψυχολογία (PgC in Applied Psychology) μέσω του Πανεπιστημίου του Λίβερπουλ.

Παράλληλα, έχει ολοκληρώσει σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και έχει συμμετάσχει σε εκτενή προγράμματα επιμόρφωσης και σεμινάρια στην ψυχοθεραπεία, την ψυχοπαθολογία, την κοινωνική ψυχολογία και την ψυχική ανθεκτικότητα.

Διαθέτει εκτεταμένη επαγγελματική εμπειρία στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, η οποία του έχει προσφέρει ουσιαστική γνώση του θεσμικού πλαισίου και των ψυχοκοινωνικών παραγόντων που συνδέονται με τη νεανική παραβατικότητα και τη δυσλειτουργική συμπεριφορά.

Σε συνδυασμό με τη μακροχρόνια εμπειρία του ως εκπαιδευτικός, με περισσότερες από 16.000 ώρες διδασκαλίας σε παιδιά και εφήβους — συμπεριλαμβανομένων μαθητών με μαθησιακές και συμπεριφορικές δυσκολίες — μπορεί να αναλαμβάνει αποτελεσματικά περιστατικά παραβατικών νέων, καθώς και να παρέχει ουσιαστική υποστήριξη και καθοδήγηση σε γονείς χάρις την επι σειρά ετών παρουσία του στο υπουργείο Δικαιοσύνης.

Η συγγραφική και κλινική του προσέγγιση βασίζεται στη θέση ότι η ψυχική υγεία δεν ταυτίζεται με την απουσία συμπτωμάτων, αλλά με την ύπαρξη νοήματος, κατεύθυνσης και βιώσιμης ψυχικής δομής, επιχειρώντας να γεφυρώσει την επιστημονική γνώση με την καθημερινή ανθρώπινη εμπειρία μέσα από ένα πλαίσιο σοβαρό, λειτουργικό και ανθρώπινο.

Επιπλέον για το αρνητικό φαινόμενο της παραβατικότητας ανηλίκων στην εποχή μας αλλά και της σημασίας του αθλητισμού στον εσωτερικό κόσμο του ατόμου.