Κάποιες φορές αυτές οι αλλαγές δεν είναι απλά μία κακή διάθεση, αλλά υποδηλώνουν βαθύτερα προβλήματα, όπως μία ψυχική ασθένεια. Στις ψυχικές ασθένειες ανήκει ένα εύρος ψυχικών διαταραχών που επηρεάζουν την συμπεριφορά, την σκέψη και την διάθεση των ανθρώπων. Γνωστά παραδείγματα ψυχικών διαταραχών είναι η κατάθλιψη, οι διαταραχές άγχους, οι διατροφικές διαταραχές, οι καταχρήσεις, κ.ά..

Είναι γνωστό πως κατά καιρούς όλοι οι άνθρωποι ανησυχούν και διερευνούν την ψυχική τους υγεία. Πότε, όμως, η απλή ανησυχία γίνεται ψυχική διαταραχή; Όταν υπάρχουν υποκείμενα συμπτώματα που προκαλούν συνεχές στρες και δυσχεραίνουν την λειτουργικότητά του ατόμου στην καθημερινή του ζωή. Τα συμπτώματα είναι ποικίλα ανάλογα με την διαταραχή, τους παράγοντες που τα προκαλούν και τις συνθήκες όπου εμφανίζονται. Παρακάτω μπορείς να βρεις κάποια από τα σημάδια που υποδηλώνουν πως κάποιος γνωστός σου –ή ακόμα κι εσύ- υποφέρει από κάποια ψυχική νόσο και χρειάζεται την βοήθεια κάποιου ειδικού.

1. Μία ψυχική ασθένεια μπορεί να ξεκινήσει ως μία ήπια αλλαγή στην συμπεριφορά, τα συναισθήματα και τον τρόπο σκέψης του ανθρώπου. Συνεχόμενες και σημαντικές αλλαγές είναι σημάδι πως το άτομο αναπτύσσει κάποιο σοβαρό πρόβλημα στην ψυχική του υγεία.
2. Ένα άλλο σημαντικό σημάδι ψυχικής ασθένειας είναι η ξαφνική και δραματική αλλαγή της συναισθηματικής κατάστασης του ατόμου. Το άτομο μπορεί να μοιάζει θλιμμένο, θυμωμένο, αγχωμένο, χωρίς πάντα να υπάρχει κάποιος εμφανής λόγος.
3. Συχνά το άτομο που αντιμετωπίζει κάποια ψυχική νόσο αποσύρεται από την κοινωνική του ζωή, απομονώνεται και κλείνεται στον εαυτό του. Επίσης, φαίνεται να μην απολαμβάνει πλέον τις δραστηριότητες που με χαρά έκανε στο παρελθόν.
4. Πολλές φορές οι ψυχικές διαταραχές κάνουν το άτομο να αδιαφορεί για την προσωπική του εικόνα και υγιεινή. Συνήθως το άτομο που παρουσιάζει αυτή την αλλαγή, δεν ενδιαφέρεται για το βάρος του εμφανίζοντας αξιοσημείωτες αυξομειώσεις σε αυτό, δεν προσέχει το πρόγραμμα του ύπνου του και είναι πιθανόν να κάνει κατάχρηση αλκοόλ και ναρκωτικών.
5. Τέλος, το άτομο μπορεί να ανακυκλώνει σκέψεις όπως «είμαι μία αποτυχία», «δεν αξίζω», «φταίω για όλα εγώ». Λόγω της συνεχούς αρνητικής κρητικής που ασκεί στον εαυτό του, το άτομο νιώθει αβοήθητο και ανάξιο, και σε πολύ σοβαρές περιπτώσεις του δημιουργείται αυτοκτονικός ιδεασμός.

Εάν υπάρχει κάποιος στον κύκλο σου που εμφανίζει ένα ή περισσότερα από αυτά τα σημάδια, δείξε του ανιδιοτελή αποδοχή και προσπάθησε να τον βοηθήσεις με τα μέσα που διαθέτεις. Φυσικά, εάν θεωρείς πως η κατάσταση είναι κρίσιμη, μην διστάσεις να τον συμβουλέψεις να επισκεφθεί κάποιον ειδικό.

To άρθρο Σημάδια ψυχικής ασθενείας μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.

Ο φορέας τους συνδρόμου φαίνεται να απομονώνεται στον εαυτό του, σε μια εσωτερική αναζήτηση. Στις σοβαρότερες μορφές, οι φορείς αποκόβονται εντελώς από τον κόσμο και ζουν σε μια δική τους εσωτερική πραγματικότητα. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως τις μορφές υψηλής λειτουργικότητας, το άτομο μπορεί να αναπτύξει όχι μόνον εξαιρετικές επικοινωνιακές δυνατότητες, αλλά και χαρίσματα, όπως υψηλή νοημοσύνη, φωτογραφική μνήμη και πολλά ακόμη.

Ένα πυρηνικό χαρακτηριστικό της αυτιστικής συμπεριφοράς είναι ο θυμός.

Ακόμη και στις μορφές υψηλής λειτουργικότητας, ο θυμός είναι υπαρκτός και μπορεί να πάρει ακραίες διαστάσεις.

Η διαφορά του με τον θυμό άλλων ασθενειών ή συνδρόμων είναι, ότι δεν έχει περιοδικότητα, όπως στη διπολική διαταραχή, και μπορεί να αποκτήσει εξαιρετικά μεγάλη ένταση και διάρκεια.

Θα μεταφράσουμε εδώ ένα σχετικό άρθρο από το portal “Researching Autism“, το οποίο ασχολείται με την έρευνα γύρω από τον αυτισμό:

Η αίσθηση του θυμού είναι μέρος της ανθρώπινης υπόστασης. Είναι μια φυσική απάντηση σε κάποια επίθεση, προσβολή, απάτη ή απογοήτευση. Μερικές φορές ο υπερβολικός θυμός μπορεί να είναι σύμπτωμα κάποιων ψυχικών προβλημάτων υγείας.

Δυστυχώς κάποιοι άνθρωποι με αυτισμό θυμώνουν και γίνονται επιθετικοί πολύ γρήγορα και το βρίσκουν δύσκολο να το διαχειριστούν. Η ταχύτητα και η ένταση του θυμού τους μπορεί να είναι υπερβολική.

Όταν εκνευρίζονται, δείχνουν να μην είναι σε θέση να παύσουν και να σκεφτούν εναλλακτικές στρατηγικές για να επιλύσουν την κατάσταση.

“Η ταχύτητα και η ένταση του θυμού, μερικές φορές σε απάντηση προς κάποιο σχετικά ασήμαντο γεγονός, μπορεί να είναι εξαιρετικά έντονη”(Attwood, 2006).

“Όταν αισθάνεται θυμό, το άτομο με σύνδρομο Άσπεργκερ φαίνονται να μην είναι σε θέση να παύσουν και να σκεφτούν εναλλακτικές στρατηγικές για να επιλύσουν την κατάσταση. […] Υπάρχει συχνά μια ακαριαία φυσική αντίδραση χωρίς προσεκτική σκέψη. Όταν ο θυμός είναι έντονος, το άτομο με σύνδρομο Άσπεργκερ μπορεί να “τυφλωθεί” από την οργή και να μην βλέπει σημεία, τα οποία δηλώνουν ότι θα ήταν πρέπον να σταματήσει” (Attwood, 2006).

To άρθρο Ο θυμός στα αυτιστικά άτομα μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.

Οι κύριες αιτίες που μπορεί κάποιος να οδηγηθεί στην απόγνωση αφορούν προβλήματα στην οικογένεια, ή προβλήματα στην σχέση ή οικονομικά άγχη. Το άτομο καταβάλλεται από αρνητικές σκέψεις και συχνά τον οδηγούν σε μία κοινωνική απομόνωση. Θεωρεί πως τίποτα δεν του πάει καλά, δυσκολεύεται να βρει λύσεις και να αντιμετωπίσει τις καταστάσεις, αισθάνεται πως είναι βάρος για την οικογένεια του, την σχέση του και τους φίλους του, με αποτέλεσμα να οδηγείται σε συμπεριφορές επικίνδυνες για την ψυχική και σωματική του υγεία.

Μερικές κινήσεις, ξεκινώντας από απλά καθημερινά πράγματα, που μπορεί να κάνει κάποιος όταν φτάνει στην απόγνωση είναι τα εξής:

1). Να πάει μία βόλτα στην φύση. Είτε βρεθεί στη θάλασσα είτε στο βουνό, η εικόνα της ομορφιάς της φύσης, θα τον γαληνέψει. Θα τον ηρεμήσει και θα ελαττωθεί κάθε αρνητική σκέψη. Έστω για λίγο, το άτομο ίσως ξεχαστεί από όσα τον προβληματίζουν.

2). Να πάρει μία απόσταση –‘’κερδίζοντας λίγο χρόνο’’- από αυτά που τον προβληματίζουν και τον μελαγχολούν. Κάθε φορά που θα κάνει άσχημες σκέψεις, να προσπαθεί να σκεφτεί κάτι άλλο ευχάριστο και θετικό (πχ μία όμορφη εικόνα από τη ζωή του ή κάποιο όνειρο του) ή  να ασχοληθεί με κάποιο χόμπι. Η αποστασιοποίηση του μυαλού από τα προβλήματα βοηθάει στο να σκεφτεί κανείς ψύχραιμα, να κατανοήσει το μέγεθος του προβλήματος και να είναι αποτελεσματικός.

3). Η επαφή με τους φίλους και τους συγγενείς αποτελεί μεγάλη βοήθεια. Δεν είναι ντροπή, να τους μιλήσετε και να τους εξηγήσετε πως είστε και τι νιώθετε, αντιθέτως μάλιστα. Το σίγουρο είναι ότι θα νιώσετε πιο ανακουφισμένος και θα σας κάνει να είστε καλυτέρα. Αν πάλι δυσκολεύεστε  να ανοιχτείτε σε άτομα που σας γνωρίζουν, μπορείτε να απευθυνθείτε σε κάποιο ειδικό, που θα σας συμβουλέψει πώς να δείτε τις καταστάσεις πιο αισιόδοξα.

4). Μην μεγαλοποιείτε τα πράγματα στο μυαλό και θεωρείτε πως δεν υπάρχει λύση στο πρόβλημα. Πιστέψτε στον εαυτό σας και θα δείτε πως το κάθε πρόβλημα έχει την λύση του αρκεί να υπάρχει υπομονή, θετική σκέψη και επιμονή.

Η απόγνωση είναι ένα συναίσθημα που σε οδηγεί σε κατάθλιψη, η μόνη λύση είναι να ενισχύσετε την αυτοπεποίθηση και όλα τα θέματα που σας απασχολούν με υπομονή και σύνεση θα βρουν το δρόμο τους…

To άρθρο Ένας ψυχολόγος εξηγεί γιατί η απόγνωση συχνά οδηγεί σε κατάθλιψη μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.

Από τον Οκτώβριο του 2013 έως το Σεπτέμβριο του 2014 απέφερε στην κατασκευάστρια φαρμακευτική πωλήσεις ύψους 7.5 δισ. δολαρίων.¹

Η ομάδα των Ιαπώνων ερευνητών των εργαστηρίων της Otsuka, που συνέθεσε την δραστική ουσία, βραβεύτηκε, μάλιστα, για τη δημιουργία της από το Ιαπωνικό Ινστιτούτο Καινοτομίας.²

Η αριπιπραζόλη συνταγογραφείται κυρίως για τις παθήσεις του φάσματος των Σχιζοφρενικών Διαταραχών και της Διπολικής Διαταραχής της Διάθεσης. Αποτελεί ένα αντιψυχωσικό παράγοντα δεύτερης γενιάς ή, ως κοινώς αναφερόμενο, άτυπο αντιψυχωσικό ή, σπανιότερα, μείζον ηρεμιστικό.

Το δεδομένα των πωλήσεων αυτής της ουσίας καταδεικνύουν την διείσδυση των μείζονων ηρεμιστικών φαρμακευτικών παραγόντων στην ιατρική πρακτική και την ευρεία χρήση τους. Η αριπιπραζόλη αναφέρεται ως ένα πρόσφατο παράδειγμα.

Αν και τα σκευάσματα αυτά η ιατρική κοινότητα τα υποδέχτηκε αρχικά με ενθουσιασμό, καθώς προκαλούν λιγότερες, παρενέργειες σε σχέση με τα αντιψυχωσικά πρώτης γενιάς, αρκετές από τις έρευνες που διεξήχθησαν σχετικά με τις επιδράσεις τους, τόσο στη συμπεριφορά, όσο και στη φυσιολογία του νευρικού συστήματος απέδωσαν περίπλοκα και αμφιλεγόμενα ευρήματα, όπως τη συρρίκνωση της μάζας του εγκεφάλου.

Η μείωση της φαιάς ουσίας θεωρείται ως ένα πυρηνικό σύμπτωμα αρκετών ψυχικών ασθενειών και, για μεγάλο χρονικό διάστημα, υπήρχε η παραδοχή, ότι τα νεότερα αντιψυχωσικά περιόριζαν ή και ανέστρεφαν σε έναν βαθμό την απώλεια νευρώνων, ως αποτέλεσμα της κατευναστικής τους επενέργειας στην ντοπαμινική δραστηριότητα, αλλά και στην αύξηση των νευροτροφικών παραγόντων.

Η παραδοχή αυτή τίθεται υπό αμφισβήτηση από έρευνες, οι οποίες χρησιμοποίησαν νευροαπεικονιστικές τεχνικές για να προσδιορίσουν την μακροπρόθεσμη αλλαγή στον όγκο εγκεφαλικών περιοχών ατόμων που υποβλήθηκαν σε θεραπεία με αντιψυχωσικά.

Η μελέτη του Δρ. Beng-Choon Ho³ συμπεριέλαβε ένα δείγμα 211 ασθενών σε πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο. Οι ασθενείς υποβάλλονταν σε μαγνητική τομογραφία κάθε τρία χρόνια για ένα συνολικό διάστημα δεκατεσσάρων ετών. Από το σύνολο των ασθενών μόνο 15% ήταν ελεύθεροι φαρμακευτικής αγωγής εξ αρχής, ενώ η πλειοψηφία λάμβανε ήδη κάποιο αντιψυχωσικό πρώτης γενιάς.

Τα αποτελέσματα έδειξαν μείωση της φαιάς ουσίας σε όλες τις περιοχές του εγκεφάλου, εκτός της παρεγγεφαλίδας. Η μείωση παρατηρήθηκε ανεξάρτητα από τον τύπο του αντιψυχωσικού (πρώτης ή δεύτερης γενιάς) και ο συσχετισμός με τη δοσολογία ήταν ελάχιστος αναλογικά προς την προοδευτική απώλεια κατά το χρονικό διάστημα της έρευνας.

Στην συγκεκριμένη εργασία δεν υπήρξε πληθυσμός ελέγχου, δηλαδή απεικονιστικά δεδομένα ασθενών που δεν λάμβαναν κάποια θεραπεία, προκειμένου να καθοριστεί, αν τελικά η παρατηρούμενη συρρίκνωση όφειλε την εμφάνισή της αποκλειστικά στη χορήγηση των αντιψυχωσικών.

Επιπλέον, όμως, προηγούμενες μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε ζώα είχαν παρόμοια αποτελέσματα. Σε έρευνα του 2005, όπου πίθηκοι έλαβαν αλοπεριδόλη και ολανζαπίνη για διάστημα από δεκαεπτά έως εικοσιεπτά μηνών φάνηκε μείωση του εγκεφαλικού όγκου κατά σχεδόν 10% σε σχέση με την ομάδα ελέγχου στην οποία χορηγήθηκε ψευδοφάρμακο.⁴

Καθώς τα αντιψυχωσικά πλέον χρησιμοποιούνται ευρύτατα για να αντιμετωπίσουν καταστάσεις και πέραν των ενδεικυόμενων, εγείρονται δικαιολογημένα ερωτήματα σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις τους στην υγεία και την εξέλιξη των ασθενών.

1. http://www.medscape.com/viewarticle/834273

2. https://www.otsuka.co.jp/en/company/global-topics/2013/20130618_vol13.html

3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3476840/

4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15756305

To άρθρο Τα αντιψυχωσικά συμβάλουν στην συρρίκνωση του εγκεφάλου μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.

Υπολογίζεται ότι το 4% των ανθρώπων σε παγκόσμια κλίμακα υποφέρουν από αυτήν. Στο παρελθόν ονομάζοταν μανιοκατάθλιψη και, στην ακραία της μορφή, μανιοκαταθλιπτική ψύχωση. Πρώτος ο Emil Kraepelin τον 19ο αιώνα διέκρινε τις διαφορές με τη σχιζοφρένεια και διαχώρισε τις δύο αυτές νοσολογικές οντότητες.

Παρ’ όλα τα διακριτά συμπτώματα και σημεία, η νόσος μπορεί να εμφανίζει πολλά κοινά με άλλες ψυχικές διαταραχές ή διαταραχές προσωπικότητας. Έτσι μπορεί να προσιδιάζει σε σχιζοφρένεια, μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, διαταραχή ελλειματικής προσοχής και υπερκινητικότητας ή και σε μεταιχμιακή/οριακή διαταραχή προσωπικότητας.

Αυτός είναι και ο λόγος, για τον οποίον απαιτείται προσεκτική παρατήρηση του ασθενή, λήψη εκτενούς ιστορικού τόσο από τον ίδιον, όσο και από άτομα του περιβάλλοντός του (οικογενειακού, φιλικού, ακαδημαϊκού, εργασιακού), καθώς για μια ολοκληρωμένη διαφορική διάγνωση, οφείλουν να αποκλειστούν άλλοι παράγοντες και συμπτωματολογίες.

Πολλές σωματικές νόσοι με ψυχικό αντίκτυπο είναι δυνατόν να μιμούνται τη συμπτωματολογία της διπολικής διαταραχή, λόγος για τον οποίον, πάντοτε, κρίνεται απαραίτητος ένας εξονυχιστικός έλεγχος της συνολικής υγείας του ατόμου, προτού τεθεί η διάγνωση.

Χαρακτηριστικά συμπτώματα της Διπολικής Διαταραχής

Όπως γίνεται αντιληπτό και από τον χαρακτηρισμό της διαταραχής αυτής, ως διπολική, τα συμπτώματα της κινούνται ανάμεσα σε δύο πόλους. Πιο σωστά, θα λέγαμε, οφείλεται να αναφέρεται ώς Διπολική Διαταραχή του Συναισθήματος ή Διπολική Διαταραχή της Διάθεσης, καθώς ουσιαστικά αυτό που επηρεάζεται περισσότερο είναι ο συναισθηματικός κόσμος του ασθενή, με τις επακόλουθες επιπτώσεις στις υπόλοιπες ψυχικές και πνευματικές λειτουργίες του.

Οι δύο πόλοι μεταξύ των οποίων μεταβάλεται το συναίσθημα είναι απ’ την μία πλευρά αυτός της μανίας και από την άλλη της κατάθλιψης. Είναι, λοιπόν, η Διπολική Διαταραχή μια κατάσταση κατά την οποία ένα άνθρωπος βιώνει επαναλαμβανόμενα ακραία συναισθήματα που κυμαίνονται ανάμεσα στην πιο “ανεβασμένη”, “επηρμένη”, παθολογικά ευφορική δηλαδή διάθεση και την ακραία κατάθλιψη. Εδώ θα πρέπει να επισημάνουμε ότι με τον όρο κατάθλιψη, δεν θα πρέπει να θεωρούμε μόνον την εμφάνιση συμπτωμάτων θλίψης ή του συναισθήματος της λύπης, αλλά μια πιο περίπλοκη κατάσταση, την οποία θα αναλύσουμε παρακάτω.

Η Διπολική Διαταραχή δεν είναι μια ενιαία ασθένεια, αλλά όπως σημειώνεται και στα εγχειρίδια τόσο της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας (DSM-5), όσο και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ICD-10) μπορεί να γίνει καλύτερα κατανοητή, ως ένα φάσμα διαταραχών εντός ενός συνεχούς συμπεριφορών και βιωμένων συναισθημάτων.

Τύποι Διπολικής Διαταραχής

Διπολική Διαταραχή Ι

Κύριο χαρακτηριστικό του τύπου αυτού είναι η μανία (περισσότερα σχετικά με το τι είναι μανία θα εξηγήσουμε παρακάτω). Εφόσον υπάρχουν ένα ή περισσότερα επεισόδια μανίας, δεν είναι απαραίτητο να εμφανιστεί κάποιο επεισόδιο του καταθλιπτικού πόλου, ώστε να τεθεί η διάγνωση.

Διπολική Διαταραχή ΙΙ

Στον τύπο αυτόν επικρατούν η υπομανία και τα καταθλιπτικά συμπτώματα. Ωστόσο η υπομανία σπάνια εξελίσσεται σε μανία, με αποτέλεσμα να μην γίνεται αντιληπτή ούτε από τον ασθενή, ούτε από το περιβάλλον του, ως παθολογική εκδήλωση, κι έτσι να μένει αδιάγνωστη. Περισσότερο ενοχλητικά γίνονται τα συμπτώματα της κατάθλιψης σε αυτόν τον τύπο της διαταραχής.

Κυκλοθυμία

Στην κυκλοθυμία βλέπουμε μια περιοδική εναλλαγή της συναισθηματικής διάθεσης, η οποία δεν είναι τόσο έντονη και δεν τείνει προς τη μείζονα κατάθλιψη. Τα υπομανιακά επισόδεια είναι υπαρκτά, όμως όχι ακραία. Η εναλλαγή αυτή μπορεί να επηρεάσει την λειτουργία του ασθενούς σε κοινωνικό επίπεδο, γίνεται όμως περισσότερο αντιληπτή ως μέρος της προσωπικότητας του ατόμου. Είναι χαρακτηριστικό το επίθετο “κυκλοθυμικός”, που αποδίδεται σε ανθρώπους, οι οποίοι παρουσιάζουν συνεχώς μεταβολές στην συναισθηματική τους κατάσταση.

Ακόμη υπάρχει και η διάγνωση της Μη Καθορίσιμης Διπολικής Διαταραχής, όταν η συμπτωματολογία δεν συμφωνεί ακριβώς με κάποια από τις παραπάνω κατηγορίες.

Επεξήγηση των συναισθημάτων

Μανία

Παρόλο που στην καθημερινή επικοινωνία με το όρο “μανία” μπορούμε να εκφράσουμε πολλές και διαφορετικές έννοιες, στην Διπολική Διαταραχή η λέξη χαρακτηρίζει την παθολογικά ευφορική διάθεση, η οποία επηρεάζει τον τρόπο σκέψης και αντίληψης της πραγματικότητας.

Ένα από τους λόγους που αποσύρθηκε ο όρος “Μανιοκατάθλιψη” και αντικαταστάθηκε με τον χαρακτηρισμό “Διπολική Διαταραχή” αποτελεί και η στρεβλή άποψη, που έμμεσα καλλιερήθηκε, κυρίως από τα ΜΜΕ, σχετικά με την ασθένεια, αφού αυτά απέδιδαν κατά κόρον -και εξακολουθούν- το επίθετο “μανιακός” στους δράστες αιματηρών επιθέσεων, βιασμών και άλλων ειδεχθών πράξεων.

Ουσιαστικά απέχει πολύ ο μανιακός τύπος ενός ασθενή στα πλαίσια της Διπολικής Διαταραχής, από το προφιλ ενός δολοφόνου ή βιαστή. Αυτό που μπορεί να διατυπωθεί, ως δολοφονικό αμόκ δεν συνάδει με την έντονη ευφορική -κυρίως- διάθεση, που παρατηρείται στην μανία. Αν και μπορεί να υπάρξει ευερεθιστότητα κατά τη διάρκεια ενός μανιακού επεισοδίου, αυτή δεν προκαλεί βαθύτερα ένστικτα και κυρίως εκφράζεται με τη μορφή εκνευρισμού ή δυσφορίας. Ακόμη ένας λόγος, που δύναται να προκαλέσει ευερέθιστη διάθεση είναι η αμφισβήτηση των ιδεών μεγαλείου, από τον κοινωνικό περίγυρο, του ατόμου που βρίσκεται σε μανία.

Αναλυτικότερα, η μανία μπορεί να ειπωθεί ότι είναι ένας συνδυασμός συμπεριφορών και λειτουργίας ενός ατόμου, που χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα ενεργητικότητας, ευφορική ή και ευερέθιστη διάθεση, ιδέες και σκέψεις μεγαλείου, ελαττωμένο αίσθημα κόπωσης και υπερβολική δραστηριοποίηση.

Η κατάσταση αυτή μπορεί να γίνει αντιληπτή, μέσω της συμπεριφοράς, όταν παρουσιάζονται σημεία αυξημένης αυτοπεποίθησης και πολλές φορές μεγαλομανίας, λογόρροιας (γρήγορη ομιλία και διακοπή των συνομιλητών), πίεσης λόγου (φαίνεται σαν να γίνεται έντονη προσπάθεια να εκφραστούν οι λέξεις), αυξημένης σεξουάλικης διάθεσης, που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε σεξουαλικές αδιακρισίες.

Ακόμη εμφανίζεται φυγή ιδεών, δηλαδή εναλλαγή του θέματος συζήτησης γρήγορα χωρίς να γίνεται μια ολοκληρωμένη διατύπωση του σκεπτικού, και παρείσφρηση στη ροή του λόγου άλλων σκέψεων και προτάσεων.

Τέλος η συμμετοχή σε ριψοκίνδυνες δραστηριότητες, που μπορεί να έχουν αντίκτυπο ιδιαίτερα στην οικονομική κατάσταση του ατόμου είναι πολύ συχνές. Αλόγιστα έξοδα για αγορές, συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια, χωρίς ειδικά να υπάρχει πρότερη ενασχόληση, αλλά και σε χόμπυ ή σπορ που ανεβάζουν την αδρεναλίνη.

Υπομανία

Όπως ακριβώς υποδηλώνει και η λέξη, στην κατάσταση της υπομανίας βιώνεται μια διέγερση, που δεν έχει εξελιχθεί πλήρως σε μανιακό επεισόδιο.

Κατάθλιψη

Στη φάση της κατάθλιψης, ο ασθενής βιώνει αντίστοιχα τα ίδια συναισθήματα και τον κατατρέχουν παρόμοιες σκέψεις, όπως στη Μείζονα Καταθλιπτική Διαταραχή.

Η παθολογική αίσθηση θλίψης εκφράζεται με ιδέες αναξιότητας, ενοχής, έντονο άγχος και απελπισία. Το πάσχον άτομο θεωρεί, ότι όλα είναι μάταια ή ανούσια και δεν έχουν κάποιο θετικό αντίκτυπο στη ζωή του, έτσι μπορεί να πάψει δραστηριότητες που στο παρελθόν έβρισκε ευχάριστες και να απομονωθεί από τον κοινωνικό του περίγυρο. Το ενδιαφέρον για οτιδήποτε μειώνεται και τελικά επικρατεί μια κλινόφιλη συμπεριφορά, όπου ο ασθενής μένει όλη την ημέρα ξαπλωμένος στο κρεβάτι.

Ο ασθενής, σε αυτή τη κατάσταση, μπορεί πολύ εύκολα να ξεσπάσει σε κλάμα ή να ενοχληθεί υπερβολικά από μια λέξη που θα ακούσει, ακόμη κι αν δεν απευθύνεται σε αυτόν.

Η απέχθεια προς τον εαυτό είναι μια ακόμη έκφανση του καταθλιπτικού πόλου. Ένας άνθρωπος υπό το συναίσθημα αυτό ατενίζει το παρελθόν του με δυσαρέσκεια και αποστροφή, πιστεύει ότι η μέχρι τώρα ζωή του δεν του προσέφερε τις επιθυμητές εμπειρίες, δυνατότητες ή ευκαιρίες σε κάθε τομέα της δραστηριότητάς του και συνέπεια αυτού είναι να παραγνωρίζει κάθε επιτυχία ή ορόσημο.

Όταν η κατάθλιψη φτάνει σε ακραία μορφή, μπορεί να εμφανιστούν ιδέες αυτοκτονικότητας ή σκέψεις θανάτου. Θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη σημασία σε τυχόν εκφράσεις σχεδίων αυτοκτονίας, ειδικά όταν φαίνονται λεπτομερώς μελετημένα ή όταν δείχνουν να έχουν τεθεί σε εφαρμογή, όπως για παράδειγμα, όταν κάποιος συντάσει διαθήκη, προετοιμάζει ένα σημείωμα αυτοκτονίας ή -πολύ συχνά- όταν ξεκινά να χαρίζει τα υπάρχοντά του.

Σωματικά η κατάθλιψη προκαλεί έλλειψη ενεργητικότητας, εύκολη κόπωση και πιθανόν ακόμη σοβαρότερα συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, διάχυτους ακαθόριστους πόνους χωρίς προφανή αιτιολογία, προβλήματα στην πέψη, δερματικά ενοχλήματα και τριχόπτωση.

To άρθρο Διπολική Διαταραχή μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.

Το ποσοστό αναπηρίας που είχε καθιερωθεί στο 67%  μειώνεται στο 50% για τα άτομα που κρίνονται ως υψηλής λειτουργικότητας και με ήπια νοητική υστέρηση ή κανονική κατανομή στο δείκτη νοημοσύνης. Η απόφαση αυτή καταγγέλλεται ως ιδιαιτέρως βλαπτική, εφόσον η μείωση του ποσοστού:

1. Συμπαρασύρει μια σειρά από παροχές ζωτικής σημασίας, όπως το επίδομα κοινωνικής πρόνοιας, την ελεύθερη μετακίνηση στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και τη φορολογική ελάφρυνση των γονέων.
2. Θέτει τη μελλοντική τους επιβίωση σε σοβαρό κίνδυνο, καθώς σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία η μεταβίβαση της σύνταξης του θανόντα γονέα ισχύει μόνο για τα ποσοστά αναπηρίας του 67% και άνω και με το χαρακτηρισμό, «ανίκανος για βιοποριστική εργασία». Ως αποτέλεσμα, τα άτομα με ΔΑΦ χάνουν το μοναδικό πόρο επιβίωσης που υπήρχε μέχρι πρόσφατα, σε περίπτωση απώλειας της γονικής προστασίας λόγω θανάτου.
3. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κοινωνικό κράτος που να εγγυάται ασφάλιση και εργασία με βάση τις ποσοστιαίες προσλήψεις σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, φορείς παροχής επαγγελματικής κατάρτισης συνδεδεμένους με την αγορά εργασίας ή στέγες υποστηριζόμενης διαβίωσης. Ως αποτέλεσμα, ένα άτομο με ΔΑΦ που λαμβάνει διάγνωση με ποσοστό 50%, χάνει το μοναδικό πόρο επιβίωσης.

Στο πλαίσιο αυτό ο Σύλλογος Γονέων Κηδεμόνων & Φίλων Ατόμων με Αυτισμό Ρεθύμνου προχώρησε στην προσφυγή στο ΣτΕ με κύριο στόχο την προάσπιση των δικαιωμάτων των ατόμων με αυτισμό όπως αυτά κατοχυρώνονται από τη διεθνή σύμβαση για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία η οποία κυρώθηκε στη χώρα μας το 2012 και εξειδικεύτηκε το 2017.

Ακολουθεί το δελτίο τύπου του Συλλόγου Γονέων, Κηδεμόνων και Φίλων ατόμων με αυτισμό Ρεθύμνου.

Ενώπιον του Σ.τ.Ε. ο Αυτισμός

Πως η διαφορετικότητα γίνεται διοικητική διαφορά

Ως σύλλογος που ιδρύθηκε στην πόλη του Ρεθύμνου το 2007, στοχεύουμε στην προάσπιση των δικαιωμάτων και στην υποστήριξη των ατόμων με Διαταραχές του Αυτιστικού Φάσματος όλων των ηλικιών αλλά και των οικογενειών τους. Σε αυτό το πλαίσιο, οι αυξημένες και επείγουσες ανάγκες των παιδιών και ενήλικων με ΔΑΦ, μας κατηύθυνε στη διαμόρφωση των βασικών σκοπών σύστασης του σωματείου μας, όπως περιγράφονται συνοπτικά παρακάτω:

• Διοργάνωση εκδηλώσεων για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού.
• Άσκηση πίεσης και διεκδίκηση για τη δημιουργία υποδομών που συμβάλουν στην εκπαί­δευση, κατάρ­τιση, κοινωνική υποστήριξη, εργασία  και καλύτερη διαβίωση ατόμων με αυτισμό.
• Δημιουργία ενός Κέντρου Ημέρας καθώς και ενός Ξενώνα ή Στέγης ημιαυ­τόνομης διαβίωσης για άτομα με αυτισμό στο Νομό Ρεθύμνου.

Προκειμένου να κατανοήσει καλύτερα το ευρύ κοινό, όπως και οι φορείς της ελληνικής Πολιτείας το εύρος της διαταραχής και των συνεπειών της στην κοινωνία, όπως και τα αίτια ανάληψης της πρωτοβουλίας προσφυγής στο ΣτΕ, παραθέτουμε συνοπτικά τα κάτωθι στοιχεία:

Οι Διαταραχές του Αυτιστικού Φάσματος θεωρούνται από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα ως μέρος των σοβαρότερων και πιο σύνθετων αναπτυξιακών διαταραχών με ραγδαία αύξηση των περιστατικών σε παγκόσμια κλίμακα. Στις μέρες μας, 1/68 άτομα εκτιμάται ότι ανήκει στο Φάσμα του Αυτισμού, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα δημοσιευμένα στοιχεία του αμερικάνικου οργανισμού Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων^[1].

Σε συνάρτηση με τον προαναφερθέντα στατιστικό υπολογισμό, τα άτομα με ΔΑΦ στην Ελλάδα υπολογίζονται σε περίπου 150.000, αν και η σκόπιμη απόκρυψη επίσημων στατιστικών στοιχείων, παράλληλα με την απουσία Εθνικού Μητρώου Αναπήρων, δεν επιτρέπει την παροχή ακριβών στοιχείων. Ως αποτέλεσμα, η συστηματική αποσιώπηση του αριθμού των περιστατικών σε συγκεκριμένο χρόνο και τόπο (επιπολασμός) δεν αποτρέπει μόνο την επιστημονική κοινότητα που ασχολείται με τη διαταραχή από την αξιολόγηση των συνεπειών της στη δημόσια υγεία και στην κοινωνία. Ταυτόχρονα, θέτει σοβαρά εμπόδια στους γονείς και στα ίδια τα άτομα με ΔΑΦ στη διαμόρφωση και εφαρμογή της κατάλληλης νομοθεσίας, στη διεκδίκηση γενικά παραδεδεγμένων μεθόδων πρώιμης διάγνωσης και αξιολόγησης,  στην εξατομικευμένη θεραπευτική παρέμβαση σε όλα τα στάδια της ζωής, καθώς και στην διαρκή υποστήριξη των ίδιων και των οικογενειών τους από τους καθ’ ύλην αρμόδιους φορείς της Πολιτείας. Επιπλέον, οφείλουμε να αναφέρουμε την προοπτική της έρευνας, τα αποτελέσματα της οποίας θα μπορούσαν να επηρεάσουν καταλυτικά την ποιότητα ζωής των ατόμων με ΔΑΦ, ανοίγοντας δρόμους για την ικανοποίηση αναγκών και υπηρεσιών. Εν ολίγοις, η έλλειψη επίσημων στοιχείων καταλήγει στη στέρηση των απαραίτητων πόρων από μια ευρεία κοινότητα ανθρώπων με σοβαρή και ισόβια αναπηρία.

Περίπου οκτώ χρόνια τώρα, αφότου η χώρα μπήκε σε καθεστώς μνημονίων και σε παρατεταμένη δημοσιονομική κρίση, οι Έλληνες πολίτες βιώνουν καθημερινά την ανεργία, τις δραματικές περικοπές μισθών και συντάξεων και τη σταδιακή απώλεια βασικών παροχών στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης και της υγείας. Η νέα κατάσταση επηρεάζει δραστικά τις πιο ευάλωτες ομάδες, όπως τους ηλικιωμένους και τα Άτομα με Αναπηρία.Επί του προκειμένου, σε μια συμβολική κίνηση, και με σκοπό να αναδείξουμε πτυχές των δημοσίων πολιτικών για την αναπηρία που διαφεύγουν ή αποσιωπούνται, προσφύγαμε στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), ζητώντας την ακύρωση των πρόσφατων υπουργικών αποφάσεων, οι οποίες θεμελιωδώς μεταβάλλουν τα ελάχιστα μέχρι σήμερα κεκτημένα δικαιώματα των ατόμωνμε ΔΑΦ.

Κατ’ αρχάς, το κείμενο αναφοράς για τα δικαιώματα των ατόμων με ΔΑΦ, όπως και κάθε ατόμου με αναπηρία είναι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, την οποία η Ελλάδα έχει κυρώσει (ν. 4074/2012) και με χαρακτηριστική δυστοκία  εξειδικεύσει νομοθετικά λίαν προσφάτως μέσα στο νόμο για τα μνημονιακά κατάλοιπα (ν. 4488/2017). Η Σύμβαση αυτή, όπως και τα όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα που απορρέουν από το Σύνταγμα, την ΕΣΔΑ, και άλλες διεθνείς ή περιφερειακές συμβάσεις αγνοούνται επιδεικτικά από το σύνολο των διοικητικών δομών και λειτουργιών της χώρας. Ανάμεσα σε αυτές συγκαταλέγονται και τα Διοικητικά Δικαστήρια, που ακόμα αποδέχονται την εκδίκαση υποθέσεων κρίσης της Αναπηρίας ως “διοικητικές διαφορές”. Όπως αποδεικνύεται από την ίδια τη στάση των νομοθετικών και διοικητικών δομών μιας κατ΄επίφαση ευνομούμενης Πολιτείας, η διαπλοκή που εξυπηρετεί οικονομικούς δείκτες και παγιωμένα συμφέροντα παίρνει σάρκα και οστά μέσω πολυδαίδαλων, χαοτικών και αυθαίρετων διαδικασιών τις οποίες αδυνατεί να διαχειριστεί ένας απλός πολίτης.Στις επόμενες γραμμές παρουσιάζονται διεξοδικά οι πιο πρόσφατες αποφάσεις για τις οποίες ο σύλλογός μας έχει καταθέσει αίτηση αναστολής και ακύρωσης:

Η πρώτη απόφαση (Αρ.Πρωτ: Φ. 80000/45219/1864 18/12/2017), η οποία είναι και η σημαντικότερη, δημοσιεύτηκε την 27η Δεκεμβρίου 2017 (ΦΕΚ Β’ 4591) και αφορά στην αναθεώρηση του Ενιαίου Πίνακα Προσδιορισμού Ποσοστού Αναπηρίας (ΕΠΠΠΑ). Ως επακόλουθο του νομοθετήματος, χάνεται το κατώτατο όριο του ποσοστού αναπηρίας 67% που έθετε ο προηγούμενος πίνακας, το οποίο απέδιδε τόσο τη σοβαρότητα της διαταραχής (βαριά, δια βίου αναπηρία) όσο και το συνεπακόλουθο είδος και περιεχόμενο της προστασίας. Ως νέο, κατώτερο ποσοστό αναπηρίας ορίζεται το 50%, ενώ εισάγεται στην αξιολόγηση -χωρίς επιστημονικές διασφαλίσεις- η ασαφής και αμφιλεγόμενη έννοια της “προσαρμοστικής λειτουργικότητας”, ειδικά στη ΔΑΦ και τη Νοητική Υστέρηση.

Χωρίς καμία αιτιολόγηση και χωρίς να έχει υπάρξει εμπλοκή της επιστημονικής κοινότητας και διαβούλευση με αντιπροσωπευτικούς φορείς εκπροσώπησης του Αυτισμού, μια κατ’ ουσίαν διοικητική επιτροπή, η οποία έχει βαπτιστεί ως “Ειδική Επιστημονική”, της οποίας προεδρεύει πρόσωπο πολιτικής επιλογής και στην οποία συμμετέχουν διοικητικά στελέχη του Υπουργείου Εργασίας, εκπόνησε και εισηγήθηκε ένα ιδιότυπο ελληνικό σύστημα αξιολόγησης της αναπηρίας. Ο Υφυπουργός κ. Αναστάσιος Πετρόπουλος, θεώρησε επιστημονικά επαρκές και σύννομο το προϊόν του έργου αυτής της Επιτροπής και το ενέκρινε. Θεώρησε επίσης ότι είναι ο μόνος που χρειάζεται να δώσει έγκριση και ότι δεν συντρέχει λόγος συναρμοδιότητας άλλου Υπουργού, αν και με αυτό ρυθμίζονται ζητήματα αρμοδιότητας τριών διαφορετικών υπουργείων:

α) του Υπουργείου Υγείας (αξιολόγηση παθήσεων, ιατρικές γνωματεύσεις, εισηγητικός φάκελος ασθενούς, δικαιώματα ασθενούς)

β) του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία κατά τον ν. 4488/2017, Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες – Προαιρετικό Πρωτόκολλο, το οποίο η Ελλάδα έχει υπογράψει)

γ) του Υπουργείου Επικρατείας (υπουργού αρμόδιου για το συντονισμό δημόσιων πολιτικών για την αναπηρία).

Το επικίνδυνο χαρακτηριστικό γνώρισμα της υπόθεσης είναι ότι η Υπουργική Απόφαση παρακάμπτει αυστηρές αρχές και πρότυπα της άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος, αναθέτοντας στους θεράποντες ιατρούς να συμπληρώνουν επιστημονικοφανείς εισηγητικούς φακέλους μέσω της παροχής πληροφοριών για τη λειτουργικότητα ενός ατόμου με ΔΑΦ και εν απουσία των απαραίτητων αξιολογικών εργαλείων για την εφαρμογή της πλήρους και ενδεδειγμένης αξιολογικής δοκιμασίας. Καταφανώς, γινόμαστε μάρτυρες μιας ωμής πολιτικής παρέμβασης στην άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος, ειδικά από έναν Υφυπουργό χωρίς τη νόμιμη αρμοδιότητα.

Η δεύτερη Υπουργική απόφαση (Αρ. Πρωτ: Φ. 80000/οικ. 2 / 1/2017) δημοσιεύεται την 8η Ιανουαρίου 2018 (Τεύχος Β’ 7) και αφορά στον αναθεωρημένο πίνακα των μη αναστρέψιμων παθήσεων, κάνοντας πλέον λόγο για «επ’ αόριστον παθήσεις». Σε αυτή την απόφαση ο Αυτισμός έχει την “τιμητική” του. Οι επιστημονικοί εγκέφαλοι της Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής, έξω και πέρα από κάθε διεθνώς παραδεδεγμένη γνώση και πρακτική, θέτουν αυθαίρετα ορισμένα και αυστηρά χρονικά ορόσημα (στα 7 και στα 17 έτη) στα οποία πρέπει να εντοπιστεί και να τεκμηριωθεί η ύπαρξη της διαταραχής, αν και είναι ισόβιας διάρκειας σύμφωνα με όλα τα διεθνή επιστημονικά δεδομένα. Ως γνωστόν, ένα παιδί ή ενήλικας που διαγιγνώσκεται στο Αυτιστικό Φάσμα, μετατρέπεται σε νευροτυπικό λίγα χρόνια αργότερα.

Μια τρίτη Υπουργική απόφαση [Αριθμ. Δ 12 /Γ.Π.οικ.2738/36 σύμφωνα με τις διατάξεις του τις διατάξεις του άρθρου 215 τουν. 4512/2018 (Α’ 5)] δημοσιεύεται την 18η Ιανουαρίου (ΦΕΚ 57), η οποία έρχεται να ρίξει στάχτη στα μάτια όσων αμφισβητήσουν την επιστημονικότητα του εγχειρήματος της Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής. “Ένας κατάλογος 12 ερωτήσεων, κατάλληλα επαυξημένος και προσαρμοσμένος για την Ελλάδα” θα οδηγεί σε πορίσματα τα οποία “θα αποτελούν παράρτημα της γνωστοποίησης του αποτελέσματος πιστοποίησης της αναπηρίας”.

Δικαιολογημένα τίθενται τα ακόλουθα ερωτήματα:

α) Πόσο διαφορετικοί είναι οι Έλληνες που ανήκουν στο Αυτιστικό Φάσμα από εκείνους άλλων χωρών;

β) Έχει η συγκεκριμένη χρήση και τροποποίηση ενός εργαλείου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) λάβει τη σχετική έγκριση από τον Οργανισμό;

γ) Ποιος είναι ο λόγος χρήσης ενός εργαλείου περιορισμένης δυνατότητας στην διαδικασία αξιολόγησης της αναπηρίας μιας εξειδικευμένης πάθησης; (σ.σ. κατά τον ‘ΠΟΥ’, το ερωτηματολόγιο των 12 ερωτήσεων ενδείκνυται για τη διεξαγωγή ερευνών και μελετών σε πληθυσμούς αναπήρων – για την εξατομικευμένη αξιολόγηση της λειτουργικότητας του ΑμεΑ ενδείκνυται το ερωτηματολόγιο των 36 ερωτήσεων).

δ) τι νόημα έχει η χρήση του ερωτηματολογίου από τη στιγμή που το πόρισμα αυτού δεν λαμβάνεται υπόψη στη διαμόρφωση του αποτελέσματος της αξιολόγησης της αναπηρίας ούτε επηρεάζει τη διαμόρφωση του αποτελέσματος της αξιολόγησης της αναπηρίας ούτε επηρεάζει το αποδιδόμενο ποσοστό;

ε) Γιατί δεν έχει προβλεφθεί χρήση εργαλείου αξιολόγησης της λειτουργικότητας στα χέρια του θεράποντος ιατρού, από τη στιγμή που στον εισηγητικό φάκελο του Αυτισμού έχουν συμπεριληφθεί πεδία αξιολόγησης της λειτουργικότητας;

Συμπεραίνοντας, η συγκεκριμένη υπουργική απόφαση επιβεβαιώνει τις προθέσεις του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Αλληλεγγύης να διατηρήσει και να προστατέψει μια κατάσταση αδιαφάνειας, αυθαιρεσίας και σύγχυσης εντός και πέριξ του συστήματος αξιολόγησης της αναπηρίας. Ο προφανής λόγος είναι ότι θίγονται και απειλούνται μακροχρόνια και παγιωμένα διακομματικά συμφέροντα ετών, το πολιτικό κόστος εξάρθρωσης των οποίων είναι τεράστιο και απευκταίο για την Κυβέρνηση στην παρούσα συγκυρία. Εν κατακλείδι, ο Αυτισμός στην Ελλάδα, υπό το φως των τελευταίων κανονιστικών πράξεων και στο πλαίσιο της εν γένει υποχώρησης του κράτους δικαίου και του κοινωνικού κράτους κατά τα τελευταία έτη, τολμούμε να πούμε ότι τελεί υπό διωγμό.

Δυστυχώς, η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ), η οποία επ ουδενί δεν εκφράζει ούτε καν το σύνολο των ατόμων που ανήκουν στο Αυτιστικο φάσμα δεν αξίωσε ρητά και αποφασιστικά ισονομία και ισοπολιτεία για τα άτομα με ΔΑΦ. Στο ίδιο πνεύμα, ο Συνήγορος του Πολίτη, αν και συνιστά Εθνική Αρχή για την Προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και εσχάτως Πλαίσιο Παρακολούθησης, Προαγωγής και Προστασίας της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, «ποιεί την νήσσαν», αποφεύγοντας να πράξει τα δέοντα και να πάρει θέση στις προαναφερθείσες νομοθετημένες παρανομίες. Παράλληλα, η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) λάμπει δια της απουσίας της, ενώ αποτελεί θεσμοθετημένο όργανο της ελληνικής Πολιτείας όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις που απορρέουν από τα πλαίσια λειτουργίας του ΣτΠ, όσο και της ΕΕΔΑ[2], και οι δυο φορείς όφειλαν να έχουν τοποθετηθεί δημόσια και με σαφήνεια, τόσο για τις τελευταίες Υπουργικές Αποφάσεις, όσο και για την εφαρμογή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών. Οι ίδιοι φορείς θα όφειλαν τουλάχιστον, να είχαν αποστείλει σε διεθνείς οργανισμούς ‘shadow reports΄,[3] αποκαλύπτοντας τη συστηματική παραβίαση των δικαιωμάτων των Ατόμων με Αναπηρίες από τις ίδιες τις δομές της Πολιτείας και από την Κυβέρνηση. Ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, ζητείται η ακύρωση των δύο πρώτων παραπάνω Υπουργικών Αποφάσεων, όπως και κάθε προηγούμενης ή επόμενης συναφούς πράξης.

Σύμφωνα με όλα τα προλεχθέντα, η Προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας, πέραν της αναχαίτισης των απαράδεκτων πολιτικών της Κυβέρνησης, ξεδιπλώνει για πρώτη φορά ενώπιον της Διοικητικής Δικαιοσύνης την πλήρη διάσταση της αντιμετώπισης της αναπηρίας από την ελληνική Πολιτεία σε όλα τα επίπεδα. Μεταξύ άλλων, τίθενται υπόψη των Συμβούλων Επικρατείας ζητήματα παθογένειας και αμφισβητούμενης νομιμότητας του κανονιστικού πλαισίου των Κέντρων Πιστοποίησης της Αναπηρίας (ΚΕ.Π.Α.), όπως η ανωνυμία των Ιατρών του Ειδικού Σώματος, η μη αιτιολόγηση των αποφάσεων των Υγειονομικών Επιτροπών και η μη Συμβατότητα του Συστήματος με το δικαιωματικό μοντέλο της Αναπηρίας και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες.

Για πρώτη φορά, ζητείται ευθέως και τεκμηριωμένα από τη Διοικητική Δικαιοσύνη να εισάγει στην κρίση της το φίλτρο των Ατομικών Δικαιωμάτων και δη των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Αναπηρίες. Η απόφαση που θα ληφθεί αναμένεται να μεταφέρει ένα ισχυρό μήνυμα στα Άτομα με Αναπηρία, όπως και στην ελληνική κοινωνία ως σύνολο.

Με εκτίμηση,

Το Δ. Σ.

Κλάδου Ειρήνη (Πρόεδρος)

Μελισσινός Παύλος (Αντιπρόεδρος)

Καρασούλη Καλλιόπη ( Γραμματέας)

Τσουντάνης Γαβριήλ (Ταμίας)

Κουτσουδάκη Χρυσούλα (μέλος)

[1]Disease Control and Prevention (CDC)

[2]Η ΕΕΔΑ αποτελεί το ανεξάρτητο συμβουλευτικό όργανο της Πολιτείας σε θέματα προστασίας των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Έχει συσταθεί και λειτουργεί σύμφωνα με τις Αρχές των Παρισίων, των Ηνωμένων Εθνών.

[3] Αποτελούν συνοδευτικές εκθέσεις μη κυβερνητικών οργανώσεων ή ανεξάρτητων ατόμων, οι οποίες φωτίζουν ποικίλες πλευρές ενός ζητήματος, συχνά σε απόκλιση από τον επίσημο φορέα.

To άρθρο Αλλάζουν προς το χειρότερο οι συνθήκες για τα άτομα στο Φάσμα του Αυτισμού μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.

Σε όλους μας έχουν υπάρξει περίοδοι στη ζωή μας που αισθανόμαστε περισσότερο ανησυχία, ταραχή ή δυσφορία. Πολύ συχνά λέμε ή ακούμε από άλλους να λένε «έχω έντονο στρες – άγχος», «είμαι αγχωτικό άτομο», «με κυριεύει το άγχος μου» και άλλες παρόμοιες εκφράσεις, που καταδεικνύει μια κατάσταση ενοχλητική για το άτομο που τη βιώνει. Ωστόσο, η ύπαρξη κάποιων συμπτωμάτων (σωματικών ή/και ψυχολογικών) ως συνέπεια κάποιων στρεσογόνων καταστάσεων που αντιμετωπίζουμε στην καθημερινότητα μας – σε επίπεδο προσωπικό, κοινωνικό και επαγγελματικό – δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι ένα άτομο πάσχει από Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή. Στις περισσότερες των περιπτώσεων, σχεδόν όλοι μας βρίσκουμε τρόπους να ξεπεράσουμε την αρχική ανησυχία που προκαλούν τα διάφορα στρεσογόνα ερεθίσματα και συνεχίσουμε να είμαστε «λειτουργικοί».

Με τον όρο Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (General Anxiety Disorder) αναφέρεται μια χρόνια αγχώδη κατάσταση που χαρακτηρίζεται από συχνές και επίμονες ανησυχίες για πολλαπλά θέματα της ζωής. Ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των αγχωδών διαταραχών, όπου το άτομο συγκεκριμένα βιώνει μια γενικευμένη διαταραχή στον τρόπο αντίληψης των διαφόρων απειλών και κινδύνων που αφορούν κυρίως στην υγεία και ασφάλεια τόσο του ίδιου του ατόμου προσωπικά όσο και των προσώπων του άμεσού του περιβάλλοντος. Εντούτοις, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η υπέρμετρη ανησυχία αφορά πραγματικές καταστάσεις, γεγονότα ή συγκρούσεις (σε αντίθεση με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή όπου το άγχος είναι αποτέλεσμα ιδεοληψιών ή έμμονων ιδεών φανταστικού κυρίως περιεχομένου), είναι όμως δυσανάλογη προς τις αντικειμενικές διαστάσεις των θεμάτων αυτών.

Τα συμπτώματα της Γενικευμένης Αγχώδης Διαταραχής ποικίλλουν σε συνδυασμό, συχνότητα και ένταση, με τα βασικότερα να είναι τα εξής:

• Νευρικότητα ή αίσθημα αγωνίας ή τεντωμένα νεύρα
• Εύκολη κόπωση
• Δυσκολία συγκέντρωσης ή αίσθημα ότι το μυαλό αδειάζει
• Ευερεθιστότητα
• Μυϊκή ένταση – Μυαλγίες
• Διαταραχές ύπνου (δυσκολία να κοιμηθεί ή να παραμείνει κοιμισμένος, ανήσυχος ή μη ικανοποιητικός ύπνος)

Επειδή τα παραπάνω συμπτώματα παρατηρούνται και σε άλλες ψυχικές διαταραχές (πχ. κατάθλιψη, διαταραχές προσωπικότητας, κτλ), η διάγνωση της Γενικευμένης Αγχώδης Διαταραχής προϋποθέτει την ύπαρξη τριών ή περισσοτέρων από τα παραπάνω συμπτώματα, για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών, τα οποία προκαλούν σημαντική έκπτωση της λειτουργικότητας του ατόμου (DSM – V, 2015).

Εκτός όμως από τους ενήλικες, η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή εμφανίζεται συχνά στα παιδιά και στους εφήβους, με τα συμπτώματα να περιλαμβάνουν    υπερβολική ανησυχία ακαδημαϊκής επίδοσης στο σχολείο αλλά και στον αθλητισμό, ανησυχία του να είναι πολύ συνεπείς, άγχος για σεισμούς και καταστροφικά γεγονότα. Επιπλέον, τα παιδιά και οι έφηβοι νιώθουν άγχος προκειμένου να ταιριάσουν σε παρέες και να είναι αρεστοί στον κοινωνικό τους περίγυρο, εμφανίζουν τελειοθηρία, έλλειψη αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης, αναζητούν επιβεβαίωση και χρειάζονται διαβεβαιώσεις για την επίδοσή τους.

Ως προς την αιτιολογία της Γενικευμένης Αγχώδης Διαταραχής (Γ.Α.Δ), παρόλο που αυτή δεν είναι πλήρως γνωστή, φαίνεται πως εμπλέκονται διάφοροι παράγοντες, όπως: η κληρονομικότητα, βιολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Όσον αφορά την κληρονομικότητα, κάποιες μελέτες υποστηρίζουν ότι το οικογενειακό ιστορικό παίζει ένα ρόλο στην πιθανότητα ένα άτομο να αναπτύξει Γ.Α.Δ. Άτομα με συγγενή πρώτου βαθμού με Γ.Α.Δ. έχουν πέντε φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν Γ.Α.Δ. και οι ίδιοι. Σχετικά με τους βιολογικούς παράγοντες η Γ.Α.Δ. έχει συσχετιστεί με την παθολογική λειτουργία συγκεκριμένων νευροδιαβιβαστών (σεροτονίνη και νοραδρεναλίνη) που συνδέουν κάποιες περιοχές του εγκεφάλου με κάποιες άλλες που είναι υπεύθυνες για την σκέψη και το συναίσθημα. Τέλος, αναφορικά με τους περιβαλλοντικούς παράγοντες, η ύπαρξη ιστορικού ψυχολογικών τραυμάτων και στρεσογόνων γεγονότων, όπως η ενδοοικογενειακή βία, η κακοποίηση των παιδιών ή ο εκφοβισμός, ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, το διαζύγιο, η αλλαγή εργασιακού χώρου ή σχολείου, μπορεί να οδηγήσουν σε Γ.Α.Δ. Επίσης, η Γ.Α.Δ. μπορεί να γίνει χειρότερη σε περιόδους έντονου στρες, ενώ η χρήση ή η απότομη διακοπή από εθιστικές ουσίες (αλκοόλ, καφεΐνη, νικοτίνη), μπορεί επίσης να επιδεινώσει το άγχος.

Όσον αφορά την επιδημιολογία της Γενικευμένης Αγχώδης Διαταραχής, οι μελέτες δείχνουν ότι ένα ποσοστό 5%-8% του γενικού πληθυσμού εμφανίζει Γ.Α.Δ. στη διάρκεια της ζωής του, με το ποσοστό των γυναικών είναι διπλάσιο αυτού των ανδρών (μερικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι το 61% των ατόμων με Γ.Α.Δ. είναι γυναίκες). Επίσης, θα πρέπει να αναφερθεί ότι υπάρχουν μελέτες στις οποίες ανευρίσκεται πολύ πιο υψηλή συχνότητα της Γ.Α.Δ. η οποία φτάνει στο 13%. Οι συνθήκες ζωής των τελευταίων ετών φαίνεται ότι συμβαδίζουν με το στοιχείο αυτό, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε και το όχι ευκαταφρόνητο ποσοστό των ατόμων εκείνων με υπαρκτό υπερβολικό άγχος που ποτέ δε φτάνουν στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Στις ΗΠΑ, ο δια βίου επιπολασμός υπολογίζεται γύρω στο 5,7% και ο επιπολασμός 1 έτους στο 3,1%. Αντίστοιχα, στην Ευρώπη ο δια βίου επιπολασμός υπολογίζεται στο 2-6,5% και ο επιπολασμός 1 έτους στο 1-2,5%. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα (Σκαπινάκης και συν. 2013), η  Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχής είναι η συχνότερη ψυχική διαταραχή στον ελληνικό πληθυσμό με ποσοστό εμφάνισης 4,1%. Στις γυναίκες εμφανίζεται πιο συχνά, (5,62% έναντι 2,55% των ανδρών), ενώ στο 47,8% του δείγματος παρατηρήθηκε ότι η διαταραχή εξακολουθούσε να υπάρχει μετά την έλευση ενός έτους από την εμφάνισή της.

Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, στο 50% των περιπτώσεων, θεωρείται πως έχει ως χρονικό σημείο έναρξης την παιδική ή εφηβική ηλικία, αλλά μπορεί να ξεκινήσει και στην ενήλικη ζωή. Η μέση ηλικία έναρξη της Γενικευμένης Αγχώδης Διαταραχής είναι τα 30 έτη, η οποία είναι η πιο μεγάλη σε σχέση με τις άλλες αγχώδεις διαταραχές. Στα παιδιά, εκδηλώνεται για πρώτη φορά συνήθως στα 10-12 έτη ενώ ο επιπολασμός της διαταραχής υπολογίζεται περίπου στο 3% για την παιδική ηλικία και 6-7% για την εφηβική ηλικία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι όπως σε όλες τις αγχώδεις διαταραχές, έτσι και στη Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, συχνό είναι το φαινόμενο της συννοσηρότητας (η εμφάνιση δηλαδή 2 η περισσότερων ψυχικών διαταραχών). Συγκεκριμένα, η Γ.Α.Δ. έχει αποδειχθεί ότι παρουσιάζει υψηλό βαθμό συννοσηρότητας με άλλου τύπου αγχώδης διαταραχή (π.χ. διαταραχή πανικού), με κατάθλιψη, με διαταραχές λόγω χρήσης ουσιών (αλκοόλ), με κάποιες διαταραχές προσωπικότητας και με ψυχοσωματικές/σωματόμορφες καταστάσεις.

Τέλος, όσον αφορά τη θεραπεία της Γενικευμένης Αγχώδης Διαταραχής, ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής, επιφέρει πολύ θετικά αποτελέσματα, σε περιπτώσεις που τα συμπτώματα είναι έντονα και το άγχος επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργικότητα του ατόμου. Αναλυτικότερα, η  Γνωσιακή – Συμπεριφοριστική θεραπεία (ΓΣΘ) είναι μιας βραχείας μορφής ψυχοθεραπεία για την Γ.Α.Δ. που περιλαμβάνει την κατανόηση από τον ασθενή της επιρροής των συναισθημάτων και των σκέψεων στη συμπεριφορά του. Επικεντρώνεται στο να διδάξει στα άτομα τεχνικές προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αρνητικές σκέψεις και συμπεριφορές και στο να εντοπίσουν την πηγή της ενόχλησης. Στόχος είναι η καταγραφή της έντασης, της συχνότητας και της επιρροής στην καθημερινότητα. Το γνωσιακό – συμπεριφοριστικό μοντέλο ψυχοθεραπείας μέσω της χρήσης ποικίλων τεχνικών στοχεύει στην τροποποίηση αυτών των αρνητικών πεποιθήσεων – σκέψεων που συντηρούν την Γ.Α.Δ. και στην αντικατάστασή τους με πιο λειτουργικές πεποιθήσεις που θα βοηθήσουν το θεραπευόμενο να αντιμετωπίσει την προβληματική του ανησυχία και κατά συνέπεια τη δυσλειτουργία που προκαλεί η διαταραχή. Η φαρμακευτική αγωγή είναι απαραίτητη όταν το άτομο με Γ.Α.Δ. είναι σε μεγάλο βαθμό δυσλειτουργικό στην καθημερινότητα του. Για σύντομες περιόδους θεραπείας χρησιμοποιείται μια κατηγορία φαρμάκων που λέγονται βενζοδιαζεπίνες. Τα φάρμακα αυτά δουλεύουν μειώνοντας τα σωματικά συμπτώματα του άγχους, όπως η μυϊκή τάση (σφίξιμο) και η μόνιμη ανησυχία αλλά θα πρέπει να χορηγούνται με προσοχή και πάντα με πρόθεση μείωσης και διακοπής μετά από ένα αρχικό διάστημα. Επίσης, κάποια αντικαταθλιπτικά φάρμακα (όπως τα SSRIS) μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την θεραπεία της Γ.Α.Δ για μακρύτερες περιόδους θεραπείας. Τα συγκεκριμένα φάρμακα κάνουν μερικές εβδομάδες για να δράσουν αλλά είναι ασφαλέστερα και πιο αποτελεσματικά για μεγαλύτερες περιόδους θεραπείας.

To άρθρο Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.

Έχετε αναλογιστεί πόσο συχνά στην καθημερινότητα μας προβαίνουμε σε συγκεκριμένες ενέργειες οι οποίες αποτελούν χαρακτηριστικές εκφράσεις της συμπεριφοράς μας και της εν γένει προσωπικότητα μας; Για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι, όλοι μας προτού φύγουμε από το σπίτι μας για την εργασία μας ή για άλλες υποχρεώσεις μας, ελέγχουμε εάν έχουμε κλείσει τα παράθυρα και τις πόρτες, εάν έχουμε κλείσει το θερμοσίφωνα, εάν έχουμε βγάλει το σίδηρο από την πρίζα, εάν έχουμε σβήσει τα φώτα και άλλες παρόμοιες πράξεις προκειμένου να ξεκινήσει αρμονικά η ημέρα μας. Αυτή λοιπόν η έντονη ανάγκη να ελέγξουμε τα πράγματα γύρω μας, πολλές φορές οδηγεί σε τελετουργικές πράξεις και ενέργειες που ενδεχομένως να επηρεάζουν την καθημερινότητα μας σε αρνητικό βαθμό.

Με τον όρο Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή ή αλλιώς Ψυχαναγκαστική – Καταναγκαστική Διαταραχή (Obsessive – Compulsive Disorder) αναφερόμαστε σε μια σοβαρή και χρόνια νόσο, που ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των αγχωδών διαταραχών, κατά την οποία το άτομο έχει ανεξέλεγκτες, επαναλαμβανόμενες σκέψεις (ιδεοληψίες – ψυχαναγκασμοί) και συμπεριφορές (καταναγκασμοί) που το κάνουν να έχει την ανάγκη να τις επαναλαμβάνει ξανά και ξανά.

Τα βασικά συμπτώματα της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής, που είναι απαραίτητα για τη διάγνωση της, είναι 2: Οι ψυχαναγκασμοί και οι καταναγκασμοί (ανεξάρτητα ή σε συνδυασμό μεταξύ τους). Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να επηρεάζουν όλες τις πτυχές της ζωής τους, όπως η εργασία, το σχολείο και οι προσωπικές τους σχέσεις. Τα συμπτώματα μπορεί «να έρχονται και να φεύγουν», να μειωθούν με την πάροδο του χρόνου, ή και να επιδεινωθούν.

Ως ψυχαναγκασμοί ορίζονται οι επαναλαμβανόμενες  επίμονες σκέψεις (αλλιώς και «ιδεοληψίες» ή «έμμονες ιδέες»), εικόνες ή παρορμήσεις που το άτομο τις βιώνει, στην αρχή ή κάποια στιγμή στην πορεία της διαταραχής, ως ενοχλητικές και ανεπιθύμητες, και οι οποίες του προκαλούν έντονο άγχος ή άλλου τύπου ψυχική δυσφορία. Παραδείγματα τέτοιων σκέψεων είναι: η σκέψη ότι μπορεί να πάθει κακό ο ίδιος ή κάποιο αγαπητό του πρόσωπο εξαιτίας κάποιας παράληψης του (συνήθως ήσσονος σημασίας), οι φοβίες για τα μικρόβια ή για άλλες σχετικές με τη σωματική και ψυχική υγεία καταστάσεις, ανεπιθύμητες – απαγορευμένες ή ταμπού σκέψεις που αφορούν το φύλο, τη θρησκεία και την κοινωνική του θέση, η ανάγκη διατήρησης των πραγμάτων και των προσωπικών του αντικείμενων σε συμμετρική ή «τέλεια» θέση, κ.α..

Επίσης, θα πρέπει να τονιστεί ότι το άτομο επιθυμεί να σταματήσουν αυτές οι σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις και προσπαθεί να τις αγνοήσει ή να τις καταστείλει με άλλες σκέψεις ή πράξεις. Με λίγα λόγια, το άτομο αντιλαμβάνεται τις επίμονες σκέψεις, εικόνες και παρορμήσεις σαν ξένες προς το εγώ του, ότι είναι προϊόντα του μυαλού του και δεν επιβάλλονται από εξωτερικούς παράγοντες.

Ως καταναγκασμοί ορίζονται οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ή νοητικές πράξεις όπου το άτομο με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή νιώθει την ανάγκη να τις κάνει ως αντίδραση/απάντηση/απόκριση σε κάποια αντίστοιχη έμμονη σκέψη (δηλ. ψυχαναγκασμό). Παραδείγματα τέτοιων συμπεριφορών και πράξεων αποτελούν:  η υπερβολική καθαριότητα ή/και πλύσιμο των χεριών, ο επανειλημμένος έλεγχος πραγμάτων, όπως ο κατ’ επανάληψη έλεγχος για το αν μια πόρτα είναι κλειδωμένη, ή για το αν ο φούρνος/θερμοσίφωνας είναι εκτός λειτουργίας, η τοποθέτηση και διάταξη των αντικειμένων με ένα συγκεκριμένο τρόπο, η ανάγκη να πει από μέσα του κάποιες φορές μια φράση ή μια προσευχή προκειμένου να μην πάθει κάτι «κακό», κ.α.

Στους καταναγκασμούς μπορούμε να συμπεριληφθούν και οι επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις που κάνει ο πάσχων προς τους άλλους με το ίδιο ακριβώς περιεχόμενο, προκειμένου να παίρνει ξανά και ξανά τις ίδιες καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις, κυρίως στις περιπτώσεις όπου ο ψυχαναγκασμός είναι κάποιος φόβος για κάτι που θα συμβεί στο μέλλον. Επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα άτομα με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή παρουσιάζουν και κάποιο «τικ». Τα κινητικά τικ είναι ξαφνικές, σύντομες, επαναλαμβανόμενες κινήσεις, όπως το να ανοιγοκλείνουν το μάτι (ή άλλες κινήσεις των ματιών), οι μορφασμοί του προσώπου, το ανασήκωμα των ώμων και το τίναγμα του κεφαλιού. Τα πιο συνήθη φωνητικά τικ περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενο «καθαρισμό» του λαιμού και η επαναλαμβανόμενη εισπνοή από την μύτη «σαν να μυρίζει κάτι».

Ωστόσο, θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί ως προς τη διάγνωση της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής, καθώς δεν είναι σωστό να αποδίδουμε όλες τις επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, σκέψεις, ενέργειες ακόμα και «τελετουργικά» ως συμπτώματα ψυχαναγκασμού – καταναγκασμού. Σχεδόν όλοι μας θα ελέγξουμε  κάποια πράγματα δύο, τρεις ή και περισσότερες φορές για να βεβαιωθούμε για κάτι. Εντούτοις, ένα άτομο με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή παρουσιάζει κάποια συγκεκριμένα σημάδια – ενδείξεις στη συμπεριφορά του όπως ότι: 1) Δεν μπορεί να ελέγξει τις σκέψεις ή τις συμπεριφορές του ακόμη και όταν συνειδητοποιεί ότι αυτές οι σκέψεις και συμπεριφορές είναι πράγματι υπερβολικές. 2) Δεν αντλεί ευχαρίστηση όταν εκτελεί τις επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές – πράξεις παρά μόνο παροδική ανακούφιση από το στρες που του προκαλούν οι ψυχαναγκασμοί – ιδεοληψίες. 3) Ξοδεύει τουλάχιστον 1 ώρα την ημέρα βυθισμένο στους ψυχαναγκασμούς – καταναγκασμούς του και 4) Παρουσιάζει έκπτωση στην ποιότητα ζωής του σε όλους τους τομείς (προσωπικό, οικογενειακό, επαγγελματικό, κοινωνικό).

H αιτιολογία της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής δεν είναι πλήρως διευκρινισμένη. Πρωταρχικό ρόλο φαίνεται να παίζουν οι βιολογικοί παράγοντες π.χ. κάποιο πρόβλημα στην επικοινωνία ανάμεσα στο μπροστινό τμήμα του εγκεφάλου και τις βαθύτερες εγκεφαλικές δομές. Οι ψυχαναγκασμοί, όπως οι κοινές ανησυχίες, δημιουργούνται σε συγκεκριμένο τμήμα του εγκεφάλου και ενώ θα έπρεπε να «φιλτράρονται», αυτό δεν γίνεται. Βασικός νευροδιαβιβαστής σε αυτό το κύκλωμα είναι η σεροτονίνη, η επαναφορά της οποίας στα φυσιολογικά επίπεδα οδηγεί σε ύφεση των συμπτωμάτων, πράγμα που σημαίνει ότι δεν υπάρχουν μόνιμες εγκεφαλικές βλάβες στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Επίσης, η εγκεφαλική δραστηριότητα των ασθενών με Ιδεοψυχυναγκαστική Διαταραχή διαφέρει από εκείνη των άλλων ατόμων, γεγονός που φαίνεται να επηρεάζει την επεξεργασία πληροφοριών και κατ’ επέκταση τη σκέψη, την αντίληψη και τη συμπεριφορά τους. Επιπλέον, η κληρονομικότητα επηρεάζει σε κάποιο βαθμό, καθώς σε οικογένειες όπου οι γονείς πάσχουν από Ιδεοψυχυναγκαστική Διαταραχή υπάρχουν λίγο αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν συμπτώματα και τα παιδιά.

Παρά την επικρατούσα άποψη περί κυριαρχίας των βιολογικών παραγόντων, δεν θα πρέπει να παραλειφθεί και η σημασία των ψυχολογικών παραγόντων. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι περισσότεροι  άνθρωποι με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή έχουν μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον που τους δημιουργούσε στρες, άγχος, ανησυχίες, υπερβολικές ευθύνες και ανατράφηκαν με μεγάλη αυστηρότητα, υψηλά στάνταρ επιδόσεων, ενώ συχνά είχαν αγχώδεις γονείς με υψηλές απαιτήσεις από τα παιδιά τους. Με βάση τα παραπάνω προκύπτουν κάποια γνωρίσματα του χαρακτήρα των ατόμων με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, τα οποία νιώθουν υπερβολικά αισθήματα ευθύνης για όλους και όλα γύρω τους, είναι διαρκώς ανήσυχα και στρεσαρισμένα και έχουν πολύ υψηλές προσδοκίες επίδοσης σε ό,τι αναλαμβάνουν από τον εαυτό τους και συχνά και από τους άλλους.

Όσον αφορά την επιδημιολογία της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής, προσβάλλει το 2% – 3% του πληθυσμού, με την αναλογία ανδρών και γυναικών να είναι σχεδόν ίδια (1 προς 1) αλλά με τις γυναίκες να εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά στην ενηλικίωση και τους άνδρες στην παιδική ηλικία. Συγκεκριμένα, η ηλικιακή έναρξη της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής κυμαίνεται στα κορίτσια από 20 ετών έως 24 ενώ στα αγόρια από 13 ετών έως 15. Η έναρξη είναι συνήθως σταδιακή και τοποθετείται στο τέλος της εφηβείας ή στην αρχή της ενήλικης ζωής. Στις Η.Π.Α. η μέση ηλικία εμφάνισης της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής είναι τα 19,5 έτη ενώ ένα 25% των περιπτώσεων ξεκινά από τα 14 έτη. Επίσης, οι επιδημιολογικές μελέτες έδειξαν ότι η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή είναι η 4η πιο συχνή ψυχική διαταραχή μετά την κατάθλιψη και τις φοβίες, ενώ είναι 5 φορές πιο συχνή από τη σχιζοφρένεια και τη μανιοκατάθλιψη και 2 φορές πιο συχνή από τη διαταραχή πανικού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι όπως σε όλες τις αγχώδεις διαταραχές, έτσι και στη Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, συχνό είναι το φαινόμενο της συννοσηρότητας (η εμφάνιση δηλαδή 2 η περισσότερων ψυχικών διαταραχών). Συγκεκριμένα, Η Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή παρουσιάζει συχνή συννοσηρότητα με την  κατάθλιψη που μπορεί να φτάσει και >50%, με άλλες αγχώδεις διαταραχές και κατάχρηση αλκοόλ. Επιπλέον, η συννοσηρότητα με διάφορες διαταραχές προσωπικότητας είναι επίσης αρκετά υψηλή (50%), όμως η συνύπαρξη με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας δεν ξεπερνάει το 20%.

Τέλος, όσον αφορά τη θεραπεία της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής, αυτή μπορεί να είναι φαρμακευτική ή ψυχοθεραπευτική ή και συνδυασμός και των δύο, λαμβάνοντας πάντα υπόψη τη βαρύτητα της νόσου. Όσον αφορά τη φαρμακευτική αγωγή, κλινικές έρευνες των τελευταίων ετών έδειξαν ότι φάρμακα τα οποία επιδρούν στον νευρομεταβιβαστή σεροτονίνη μπορούν να μειώσουν σε σημαντικό βαθμό τα συμπτώματα της ΙΨΔ. Τα φάρμακα αυτά είναι συνήθως γνωστά ως «εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης – SSRIs», που χρησιμοποιούνται και στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης, που όπως είδαμε συνυπάρχει συχνά με την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή. Η βελτίωση με τα φάρμακα φτάνει στο 55%-65%. Ωστόσο, λόγω των υψηλών πιθανοτήτων υποτροπής,  η λήψη τους είναι συνήθως μακροχρόνια. Ο λόγος της υποτροπής είναι ότι το άτομο δε μαθαίνει να διαχειρίζεται την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων του με αποτέλεσμα να εξαρτάται η βελτίωσή του μόνο από τα φάρμακα. Έτσι, όταν σταματά την αγωγή και τα συμπτώματα ξαναέρχονται δεν ξέρει πώς να τα διαχειριστεί με αποτέλεσμα να υποτροπιάζει και να χρειάζεται να ξαναπαίρνει φάρμακα. Μάλιστα, η δοσολογία των φαρμάκων συνήθως αλλάζει και γίνεται ισχυρότερη όταν το άγχος του είναι έντονο. Εδώ πρέπει να συνυπολογιστεί το γεγονός ότι τα ψυχοφάρμακα μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες στον ασθενή.

Σχετικά με την ψυχοθεραπεία, έχει φανεί ότι η γνωσιακή/συμπεριφορική θεραπεία είναι η καλύτερα μελετημένη και αποτελεσματικότερη ψυχολογική παρέμβαση στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Περιλαμβάνει συστηματική και παρατεταμένη έκθεση του ασθενούς στα ερεθίσματα και στις καταστάσεις που πυροδοτούν ιδεοληψίες και άγχος. Το άτομο μαθαίνει να ελέγχει να διαχειρίζεται ορθά τα συμπτώματά του και έτσι γίνεται θεραπευτής του εαυτού του. Αποκτά δηλαδή τον έλεγχο του προβλήματος και αντί να τον ελέγχει η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, την ελέγχει ο ίδιος, καθιστώντας με αυτόν τον τρόπο λιγότερο πιθανή κάποια μελλοντική υποτροπή. Επιπλέον γίνεται προσπάθεια να μειωθεί η υπερεκτίμηση του κινδύνου και της προσωπικής ευθύνης για την αποτροπή που συχνά κυριαρχεί στον τρόπο σκέψης των ατόμων με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Τέλος, σε περιπτώσεις που κρίνεται αναγκαίο (με βάση την ένταση των συμπτωμάτων της διαταραχής καθώς και των προσωπικών αναγκών του θεραπευμένου) ο συνδυασμός της φαρμακευτικής αγωγής και κάποιας μορφής ψυχοθεραπείας, δίνει υψηλά ποσοστά αποτελεσματικότητας.

To άρθρο Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.

Όλοι οι άνθρωποι στη ζωής τους βιώνουν κατά περιόδους ευχάριστες και δυσάρεστες καταστάσεις, οι οποίες με τη σειρά τους καθορίζουν και διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τη συμπεριφορά και την εν γένει προσωπικότητα τους. Εκ φύσεως ο άνθρωπος προσανατολίζεται σε καταστάσεις και ερεθίσματα που του δημιουργούν αισθήματα χαράς, ανακούφισης και ευχαρίστησης και μια γενικότερη ψυχική ευφορία, αποφεύγοντας ταυτόχρονα καταστάσεις που οδηγούν σε αρνητικά συναισθήματα, όπως πόνο, άγχος, τρόμο, θυμό, πανικό, απόσυρση, κ.α.. Παρά το γεγονός ότι ο άνθρωπος έχει την έμφυτη ικανότητα να αντιμετωπίζει και να ξεπερνά πολύ οδυνηρές καταστάσεις και εμπειρίες ζωής, υπάρχουν φορές που κάτι τέτοιο είναι ανέφικτο, με συνέπεια να προκαλείται το λεγόμενο «ψυχικό τραύμα». Το τραύμα μπορεί να είναι μεμονωμένο και να μην έχει προσωπικό χαρακτήρα, όπως π.χ. ένα ατύχημα, ή να είναι επαναλαμβανόμενο και να έχει προσωπικό χαρακτήρα, όπως π.χ. μια κακοποίηση στα πλαίσια της οικογένειας.

Με τον όρο Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (Post Traumatic Stress Disorder – PTSD), αναφέρεται μια μορφή αγχώδους διαταραχής που μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε άτομο που είχε άμεση εμπειρία ή ήταν μάρτυρας σε καταστάσεις που είτε απείλησαν τη δική του ζωή ή εκείνη κάποιου άλλου είτε το τραυμάτισαν ψυχολογικά. Συνήθως η διαταραχή αυτή συνδέεται με καταστάσεις όπως ο πόλεμος, οι φυσικές καταστροφές και οι τρομοκρατικές πράξεις, αλλά μπορεί ακόμη να σημειωθεί ύστερα από σοβαρά δυστυχήματα ή άγριες προσωπικές επιθέσεις, όπως ο βιασμός ή η παιδική κακοποίηση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα άτομα αυτά παρουσιάζουν σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα που έχουν ως συνέπεια την έκπτωση της ποιότητας ζωής τους σε όλους τους επιμέρους τομείς (προσωπικό, κοινωνικό, επαγγελματικό) σε βραχυπρόθεσμο ή και μακροπρόθεσμο επίπεδο.

Τα συμπτώματα της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες μπορούν να ομαδοποιηθούν σε 3 κατηγορίες:

1) Αίσθηση αναβίωσης τραυματικού γεγονότος: Η αναβίωση συντελείται μέσα από δυσάρεστες αναμνήσεις (flashbacks), εφιάλτες που σχετίζονται με το τραυματικό γεγονός, έντονα αρνητικά συναισθήματα ακόμα και με παραισθήσεις (αίσθηση ότι το άτομο ακούει φωνές ή βλέπει σκηνές από το τραυματικό γεγονός).

2) Αντιδράσεις αποφυγής του τραύματος: Το άτομο αποφεύγει να μιλήσει για το τραυματικό γεγονός ή αδυνατεί να θυμηθεί ολόκληρα τμήματα της τραυματικής εμπειρίας. Επίσης, αποφεύγει καταστάσεις που προσομοιάζουν με το τραυματικό γεγονός, παρουσιάζεται συναισθηματικά «μουδιασμένο» (έλλειψη έκφρασης συναισθημάτων), δυσκολεύεται να δείξει τρυφερότητα απέναντι σε τρίτους και αποφεύγει την εκπόνηση μελλοντικών σχεδίων.

3) Υπερδιέγερση – Αυξημένη ευερεθιστότητα. Το άτομο μπορεί να εμφανίσει δυσκολίες στον ύπνο, να είναι κατά τη διάρκεια της ημέρας ευέξαπτο, να έχει απότομα ξεσπάσματα θυμού, δυσκολία στην συγκέντρωση, να είναι συνεχώς σε επαγρύπνηση χωρίς κανένα προφανή λόγο και σε περίπτωση αιφνιδιασμού, να έχει μια υπερβολική αντίδραση ξαφνικού τρόμου.

Τα παραπάνω συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν αμέσως μετά την τραυματική εμπειρία, ή μέσα σε διάστημα 3 ή 6 μηνών από το τραυματικό συμβάν, και μερικές φορές ακόμα μετά και από κάποια χρόνια. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι για να δοθεί η διάγνωση της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες, τα συμπτώματα θα πρέπει να διαρκούν περισσότερο από ένα μήνα.

Η πορεία της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες ποικίλλει. Μερικοί άνθρωποι αναρρώνουν μέσα σε 6 μήνες, ενώ άλλοι έχουν συμπτώματα που διαρκούν πολύ περισσότερο. Αρκετές φορές, τα συμπτώματα εξαφανίζονται από μόνα τους. Ενδεικτικά, ένα ποσοστό 40% περίπου αυτών που εμφανίζουν Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες ένα μήνα μετά το τραυματικό γεγονός, δεν έχουν κάποια συμπτώματα ένα χρόνο μετά. Σε μερικούς ανθρώπους, η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες γίνεται χρόνια, όπου παρατηρούνται περίοδοι με έντονων συμπτωμάτων οι οποίες εναλλάσσονται με περιόδους χωρίς συμπτώματα ή με αισθητά μειωμένη εμφάνισή τους.

Αναφορικά με τους παράγοντες κινδύνου που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες θα μπορούσαν να συνοψιστούν στους εξής:

1. Η σοβαρότητα του τραύματος.
2. Το μέγεθος της απειλής που βιώνει το άτομο κατά τη διάρκεια του τραύματος.
3. Η ευαλωτότητα στην προσωπικότητα του ατόμου (παλαιότερη ή υπάρχουσα διαταραχή).
4. Κοινωνικο-πολιτισμικοί παράγοντες, όπως απουσία κοινωνικού υποστηρικτικού πλαισίου, κοινωνικός στιγματισμός, φυλετικές – θρησκευτικές διακρίσεις, κ.α.
5. Αδυναμία χρήσης αποτελεσματικών μηχανισμών άμυνας, όπως πχ. απώθηση των τραυματικών εμπειριών, εκλογίκευση των αγχογόνων ερεθισμάτων, κ.α.

Επιδημιολογικά, οι γυναίκες φαίνεται να εμφανίζουν συχνότερα Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες σε σχέση με τους άνδρες (Breslau, Davis, Andreski & Peterson, 1991∙Breslau, Davis, Peterson & Schultz, 1997∙ Kessler, Sonnega, Bromet, Hughes & Nelson, 1995∙ Yehuda, 2002). Συγκεκριμένα, το 5-6% των ανδρών και το 10-14% των γυναικών εμφάνισαν κάποια στιγμή της ζωής τους Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, με τη διαφοροποίηση αυτή να οφείλεται στο γεγονός ότι οι γυναίκες έχουν αυξημένες πιθανότητες να βιώσουν συγκεκριμένες τραυματικές εμπειρίες (πχ. βιασμό, ληστεία, σωματική επίθεση, σεξουαλική κακοποίηση, κ.α.). Επίσης, διαφορές σε σχέση με το φύλο παρουσιάζονται και στο είδος των συμπτωμάτων που συνοδεύουν τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (Hourani, Williams, Bray&Kandel 2015), με τις γυναίκες να εμφανίζουν περισσότερο αγχωτικές εκδηλώσεις και καταθλιπτικά συναισθήματα (ανηδονία, απόσυρση, διαταραχές ύπνου και τροφής, κ.α.) σε αντίθεση με τους άνδρες που είναι πιο επιρρεπείς στη χρήση ουσιών (ναρκωτικών και αλκοόλ) (Green, Kramer, Grace, Gleser, Leonard, Vary&Lindy, 1997∙ Kessler, Sonnega, Bromet, Hughes, &Nelson, 1995).

Αξίζει να σημειωθεί ότι όπως σε όλες τις αγχώδεις διαταραχές, έτσι και στη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, συχνό είναι το φαινόμενο της συννοσηρότητας (η εμφάνιση δηλαδή 2 η περισσότερων ψυχικών διαταραχών). Ειδικότερα, άτομα με Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες είναι πιθανότερο κατά  80%  να  πληρούν  τα  διαγνωστικά  κριτήρια  για  τουλάχιστον  μία  ακόμη  ψυχική διαταραχή σε σχέση με τον υγιή πληθυσμό. (APA, 2013). Οι πιο συχνές ψυχιατρικές διαταραχές που εμφανίζονται μαζί με τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες είναι η μείζονα κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές καθώς και οι διαταραχές που οφείλονται στη χρήση ουσιών (ναρκωτικά και αλκοόλ). Ιδιαίτερα, όσον αφορά την κατάθλιψη, όλο και περισσότερα στοιχεία επισημαίνουν ότι η κατάθλιψη αναπτύσσεται μετά τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, αλλά η καταθλιπτική νόσος μπορεί επίσης και να προηγηθεί.

Τέλος, όσον αφορά τη θεραπεία της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες, η διάρκεια της εξαρτάται από τη σοβαρότητα και πολυπλοκότητα του τραύματος. Πιο αναλυτικά, ένας μεγάλος αριθμός επιστημονικών ερευνών, έχει αποφανθεί ότι η γνωσιακή συμπεριφορική ψυχοθεραπεία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική τόσο σε περιπτώσεις μακροχρόνιου ψυχικού τραύματος, όπως για παράδειγμα η επανειλημμένη κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία, αλλά και σε περιπτώσεις ψυχικού τραύματος από ένα μεμονωμένο περιστατικό, όπως για παράδειγμα μια επίθεση. Η αποτελεσματικότητα της οφείλεται στ’ ότι είναι κατάλληλα σχεδιασμένη για να βοηθήσει στη μείωση των δυσάρεστων αναμνήσεων και συναισθημάτων που σχετίζονται με το τραύμα, βοηθώντας ταυτόχρονα το άτομο να αφομοιώσει την τραυματική εμπειρία με τρόπο που θα του επιτρέψει να προχωρήσει στη ζωή του. Εξίσου θετικά αποτελέσματα εμφανίζει και η οικογενειακή θεραπεία η οποία βοηθά την οικογένεια να επικοινωνήσει καλύτερα με τον ασθενή μέσω της κατανόησης των συμπτωμάτων του και την οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης. Τέλος, η φαρμακευτική θεραπεία (εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης – SSRIs) ενδείκνυται μόνο σε συνδυασμό με κάποια μορφή ψυχοθεραπείας και κατόπιν εισήγησης ειδικού ιατρού, καθώς βοηθά στην ανακούφιση των δευτερογενών συμπτωμάτων της κατάθλιψης και του άγχους που συνοδεύουν τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες.

To άρθρο Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.

Πολύ συχνά δυστυχώς ακούμε στην τηλεόραση και στο ραδιόφωνο ή διαβάζουμε στις εφημερίδες και σε διάφορα άλλα έντυπα ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος που προέβη σε κάποια αποτρόπαιη πράξη, είχε «διαταραγμένη προσωπικότητα» ή έπασχε από κάποιου είδους «διαταραχή της προσωπικότητας»

Τι εννοούμε όμως με τον όρο «Διαταραχές της Προσωπικότητας»; Οι Διαταραχές της Προσωπικότητας είναι ποικιλόμορφες και προκύπτουν τις περισσότερες φορές από τη δυσκολία, που αντιμετωπίζει το άτομο να διαχειριστεί στρεσσογόνες καταστάσεις. Οι καταστάσεις αυτές προκαλούν δυσλειτουργίες στα 3 βασικά επίπεδα της ζωής, δηλαδή στις διαπροσωπικές σχέσεις, στην εργασία και στη ψυχαγωγία. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη ψυχιατρική ταξινόμηση στις ΗΠΑ (DSM 5, 2013), υπάρχουν 10 διαφορετικά είδη διαταραχών προσωπικότητας, που μπορούν να ομαδοποιηθούν σε τρεις κατηγορίες με βάση κοινά χαρακτηριστικά για την κάθε κατηγορία.

Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει την παραξενιά, την εκκεντρικότητα (παρανοειδής, σχιζοειδής, σχιζότυπη). Η δεύτερη κατηγορία την εκδραμάτιση τη συναισθηματική ένταση, την προκλητικότητα (αντικοινωνική, οιστριονική, ναρκισσιστική, οριακή – μεταιχμιακή) και η τρίτη κατηγορία το άγχος, τη φοβικότητα (αποφευκτική, εξαρτητική και ιδεοψυχαναγκαστική). Συχνά ένα άτομο μπορεί να διαγνωστεί με περισσότερες της μίας διαταραχές προσωπικότητας.

Η Οριακή (Μεταιχμιακή) Διαταραχή Προσωπικότητας (Borderline Personality Disorder) είναι από τις πιο πολυμελετημένες καθώς χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά αστάθειας σε βασικούς τομείς της ζωής όπως είναι η ρύθμιση του συναισθήματος, ο έλεγχος των παρορμήσεων, οι διαπροσωπικές σχέσεις και η αυτοεικόνα.

Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή τείνουν να βιώνουν έντονα και ασταθή συναισθήματα και διάθεση η οποία μεταβάλλεται σημαντικά και γρήγορα. Τα συναισθήματα κυμαίνονται από έντονο ενθουσιασμό σε ακραίο θυμό – στοιχείο που οδηγεί στην καταστροφή των περισσότερων διαπροσωπικών σχέσεων. Επιβάλλουν τις κρίσεις τους στους άλλους και τους εαυτούς τους και ταλαντεύονται συνεχώς μεταξύ του καλού και του κακού. Αυτή η τάση οδηγεί σε μία ασταθή αίσθηση του εαυτού, με αποτέλεσμα αυτά τα άτομα να μην μπορούν να ισορροπήσουν σε μία συνεπή στάση. Συχνά αλλάζουν δουλειές, καριέρες, σχέσεις, τόπο διαμονής, στόχους ζωής. Οι ριζικές αυτές αλλαγές έρχονται χωρίς προηγούμενη προειδοποίηση ή προετοιμασία ενώ οι «στερεότυπες» αντιλήψεις τους συχνά έχει ως συνέπεια την παρερμηνεία των πράξεων ή των προθέσεων των άλλων.

Γενικά δυσκολεύονται να ηρεμούν αν έχουν συγχυστεί από κάτι. Ως αποτέλεσμα παρουσιάζουν συχνά εκρήξεις θυμού και έχουν παρορμητικές συμπεριφορές όπως είναι η χρήση ουσιών, επικίνδυνη σεξουαλική συμπεριφορά, αυτοτραυματισμοί, διαταραχές της πρόσληψης τροφής, υπερβολικά έξοδα.

Αυτές οι συμπεριφορές έχουν το ρόλο της παροδικής ανακούφισης, χωρίς όμως μακροπρόθεσμα οφέλη. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της διαταραχής είναι πως το άτομο καταβάλλει προσπάθειες ώστε να αποφύγει μία πραγματική ή φανταστική εγκατάλειψη, με αποτέλεσμα να βιώνει έντονο άγχος εγκατάλειψης καθώς και χρόνιο αίσθημα κενού.

Τέλος, το πιο ανησυχητικό σύμπτωμα είναι η επανειλημμένη αυτοκτονική συμπεριφορά ή οι πράξεις ακρωτηριασμού – κόψιμο με ξυράφι ή κάψιμο με τσιγάρο. Η συγκεκριμένη συμπεριφορά εκτελείται ως απάντηση σε αρνητικές συναισθηματικές εμπειρίες όπως θυμός, άγχος, ή «κραυγή για βοήθεια». Μπορεί ακόμη με αυτόν τον τρόπο τα άτομα να προσπαθήσουν να χειραγωγήσουν και να ελέγξουν τις σχέσεις τους και τους άλλους, κυρίως λόγου του φόβου της απόρριψης.

Η οριακή – μεταιχμιακή διαταραχή προσωπικότητας  εμφανίζεται για πρώτη φορά στην εφηβεία ή στις αρχές την ενηλικίωσης και περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα καταστάσεων. Η διαταραχή επηρεάζει περίπου το 2% του γενικού πληθυσμού και χαρακτηρίζεται από ψυχοκοινωνική έκπτωση καθώς και υψηλή θνησιμότητα λόγω των αυτοκτονικών τάσεων. Επίσης, το 75% των ατόμων που θα παρουσιάσουν τη διαταραχή είναι γυναίκες ενώ το 25% άνδρες (αναλογία 3 προς 1). Οι μελέτες έχουν δείξει ότι τα 3/4 των ατόμων με αυτή τη διαταραχή δεν πληρούσαν τα κριτήρια διάγνωσης ύστερα από 6 χρόνια ενώ μόνο το 6% όσων παρουσιάζουν βελτίωση, εμφανίσουν κάποια υποτροπή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι όπως σε όλες οι διαταραχές προσωπικότητας, έτσι και στην οριακή – μεταιχμιακή διαταραχή, συχνό είναι το φαινόμενο της συννοσηρότητας (η εμφάνιση δηλαδή 2 η περισσότερων ψυχικών διαταραχών). Πιο συγκεκριμένα, η οριακή διαταραχή εμφανίζει υψηλή συσχέτιση με την κατάθλιψη, τις αγχώδεις διαταραχές, την κατάχρηση ουσιών, τις διαταραχές πρόσληψης τροφής καθώς επίσης με συμπεριφορές αυτοτραυματισμού και επιτυχημένες απόπειρες αυτοκτονίας σε ποσοστό 6% έως 10% των πασχόντων.

Τα αίτια της οριακής – μεταιχμιακή διαταραχής μπορούν να διακριθούν σε βιολογικούς και ψυχοκοινωνικούς παράγοντες. Σχετικά με τους βιολογικούς – γενετικούς παράγοντες, οι έρευνες έχουν δείξει ότι  η κληρονομικότητα και τα γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της διαταραχής στο 42% του πληθυσμού. Στους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες, περιλαμβάνονται καταστάσεις όπως η γονεϊκή εγκατάλειψη (απουσία του συναισθηματικού δεσμού μεταξύ μητέρας και παιδιού), το παιδικό τραύμα, η σεξουαλική και σωματική κακοποίηση, η απόρριψη από το στενό ή ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, κ.α., με συνέπεια το άτομο – στην προσπάθεια του να «προστατευθεί» – να αναπτύσσει αρνητικά γνωστικά σχήματα σχετικά με την ταυτότητα του και τις σχέσεις του με τους άλλους.

Τα αρνητικά γνωστικά σχήματα έχουν την μορφή πεποιθήσεων όπως «Είμαι κακός» που οδηγεί σε αυτοτιμωρία ή «Κανείς δεν θα με αποδέχεται», το οποίο με τη σειρά του οδηγεί σε σκέψεις όπως «Δεν μπορώ να τα καταφέρω μόνος μου», που έχει ως αποτέλεσμα την εξάρτηση από τους άλλους.

Τέλος, η θεραπεία των ατόμων με οριακή – μεταιχμιακή διαταραχή δεν είναι εύκολη και μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί πολλές μελέτες οι οποίες εξετάζουν την αποτελεσματικότητά της. Δεν υπάρχει ενδεδειγμένη θεραπεία που να απευθύνεται στο σύνολο των ατόμων που πάσχουν από τη συγκεκριμένη διαταραχή, καθώς η θεραπευτική αντιμετώπιση είναι άμεσα συνυφασμένη τόσο με το χαρακτήρα και ιδιοσυγκρασία του ατόμου αλλά και με την προβληματική συμπεριφορά – συμπτώματα που περιορίζουν τη λειτουργικότητα του πάσχοντα τη δεδομένη χρονική στιγμή. Οι πιο συνηθισμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις περιλαμβάνουν τη Γνωστική Αναλυτική Θεραπεία, η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία και Φαρμακοθεραπεία (αγχολυτικά και άτυπα αντιψυχωτικά).

To άρθρο Οριακή (Μεταιχμιακή) Διαταραχή Προσωπικότητας μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.