Στις 19 Νοεμβρίου 2018 στo Gelsenkirchen της Γερμανίας αναμετρήθηκαν οι εθνικές ομάδες Γερμανίας και Ολλανδίας. Το τελικό αποτέλεσμα 2-2. Σκοπός όμως αυτής της δημοσίευσης δεν είναι κάποια τεχνική ή τακτική ανασκόπηση του αγώνα.

Στη λήξη του αγώνα, ο αρχηγός της Εθνικής Ολλανδίας, Virgil Van Dijk, παρηγόρησε τον πρώτο διαιτητή του αγώνα, Ovidiu Hategan, o οποίος λίγες ώρες πριν είχε χάσει τη μητέρα του.

Πέρα και έξω από την κυνική επιδίωξη των υλικών ανταμοιβών στον αθλητισμό, όπως τα χρήματα, αλλά και των ανταμοιβών σε αγωνιστικό επίπεδο, όπως οι μεγάλες νίκες, προκρίσεις και οι τίτλοι, υπάρχουν και βαθειά ανθρώπινες ανάγκες και εκδηλώσεις.

Η επιστήμη της Αθλητικής Ψυχολογίας παρέχει πολλά εργαλεία με τα οποία μπορούμε να εξηγήσουμε και να επεξεργαστούμε τις συμπεριφορές και τις καταστάσεις που διαμορφώνονται στο χώρο του αθλητισμού. Στο συγκεκριμένο περιστατικό, πρόχειρα, μπορούμε να συσχετίσουμε τη συμπεριφορά του Van Dijk με τη Θεωρία Αυτοκαθορισμού (Self-Determination Theory) και να εντοπίσουμε εσωτερικά κίνητρα στην ενέργειά του να ασπαστεί τον Ρουμάνο διαιτητή.

Πέρα όμως από τη συσχέτιση με συγκεκριμένες θεωρίες και τεχνικές του κλάδου της αθλητικής ψυχολογίας, σε κάθε αθλητικό γεγονός αρμόζει και είναι αναγκαίο και ένα βαθύτερο, πιο ενδελεχές ψυχογράφημα των εκάστοτε πρωταγωνιστών με σκοπό να εξηγηθούν ευρύτερα οι εκάστοτε ανθρώπινες συμπεριφορές.

Στην περίπτωσή μας, μπορούμε να μιλήσουμε για την προσπάθεια του Ολλανδού αμυντικού και αρχηγού της εθνικής ομάδας της χώρας του να συμπεριφερθεί ως προστατευτικός πατέρας. Χωρίς να έχουμε αρκετές πληροφορίες, μπορούμε να υποθέσουμε ότι είχε αυτήν την προδιάθεση να αναλάβει ηγετικούς ρόλους ήδη πριν αποφασίσει να ασχοληθεί με τον αθλητισμό, με βάση τον τρόπο ανατροφής του και τα όσα βίωσε στο στενό οικογενειακό του περιβάλλον.

Κάποιος άλλος μπορεί να προσπαθήσει να δώσει μία διαφορετική εξήγηση για τη συμπεριφορά του Van Dijk αλλά και για τις συναισθηματικές ανάγκες και γενικότερα τη διεργασία του πένθους στον ψυχισμό του διαιτητή μετά την απώλεια της μητέρας του και τον τρόπο με τον οποίο αυτό μπορεί να επηρεάσει την απόδοσή του.

Σε κάθε περίπτωση, για να είμαστε πιο ακριβείς στις διατυπώσεις μας, χρειαζόμαστε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις εμπειρίες ζωής και τους τρόπους συμπεριφοράς των δύο αυτών ανθρώπων.

Για να αποκτήσουμε αυτές τις πληροφορίες και να είμαστε πιο έγκυροι στα πορίσματα και αποτελεσματικοί στις μεθόδους υποστήριξής μας, χρειάζεται να έχουμε στενή επαφή και συνεργασία με τους ανθρώπους του αθλητισμού: αθλητές, προπονητές, στελέχη διοίκησης, γονείς και στενό περιβάλλον των αθλητών και φιλάθλους.

Συνολικά, η ψυχολογική ανάλυση και υποστήριξη των ανθρώπων που εμπλέκονται στον αθλητισμό είναι, αφενός, ενδιαφέρουσα, αφετέρου, απαραίτητη για την πιο εύρυθμη λειτουργία όλου του αθλητικού πλαισίου. Η παροχή των υπηρεσιών ψυχολογικής υποστήριξης στον αθλητισμό έχει λόγο ύπαρξης και δεν υπάρχει λόγος να την υπονομεύουμε και να τη μεμφόμαστε. Όλά αυτά υπό έναν όρο: όποιος την ασκεί να είναι ενσυνείδητος, εχέμυθος και επιστημονικά καταρτισμένος επαγγελματίας.

To άρθρο Ψυχολογική Θεώρηση του Αθλητισμού: Το παράδειγμα του Van Dijk μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.

Σε όλη της την πλούσια βιβλιογραφία της η ψυχίατρος Kübler-Ross μιλάει για την σταδιοποίηση της πορείας προς το θάνατο. Στην διάταξη αυτή κατέληξε μετά από μακρά βιωματική εργασία με ανθρώπους που βίωσαν από κοντά τον θάνατο καθώς και με τους συγγενείς τους.

Ποια είναι όμως τα 5 στάδια αποδοχής του θανάτου;

Πως γίνεται το ψυχολογικό πέρασμα από το κάθε στάδιο;

Τα στάδια είναι, συνοπτικά, όπως τα περιέγραψε η Kübler-Ross, τα ακόλουθα:

1. Άρνηση. Σε αυτό το στάδιο, το άτομο, συνειδητά ή ασυνείδητα, αρνείται να αποδεχθεί την κατάσταση. Δεν πιστεύει ότι αυτό που βιώνει συμβαίνει στο ίδιο. “Αποκλείεται, δεν μπορεί!”, είναι το πλαίσιο στο οποίο κινούνται οι σκέψεις του. Ανησυχία, άγχος, σκέψεις για όσα θα αφήσει πίσω το κυριεύουν.
2. Θυμός – Οργή. Το άτομο δεν αρνείται, πλέον, την πραγματικότητα. Το κατακλύζει έντονος θυμός, ο οποίος, πολλές φορές, κατευθύνεται προς τον οποιονδήποτε. Τους ανθρώπους γύρω του, τον Θεό, τον ίδιο τον εαυτό του ή τα γεγονότα. “Γιατί συμβαίνει σε εμένα; Είναι άδικο!”, λέει η φωνή στο κεφάλι του.
3. Διαπραγμάτευση. Ο θάνατος παραμονεύει. Το άτομο το αντιλαμβάνεται. Νιώθει έντονο άγχος. Προσπαθεί να δώσει ό,τι μπορεί, για να πάρει λίγο χρόνο. “Θα αλλάξω, απλά άσε με να ζήσω”. Το στάδιο σχετίζεται με την πίστη ότι οι σωστές πράξεις ανταμείβονται και με την προσπάθεια να διατηρήσει τον έλεγχο.
4. Κατάθλιψη. “Δεν υπάρχει ελπίδα. Δεν υπάρχει λόγος να παλεύω. Απέμεινε μόνο να πεθάνω”. Το άτομο βιώνει έντονη θλίψη. Του έρχεται κλάμα, θρηνεί και αισθάνεται απώλεια ενέργειας. Κατά την Kübler-Ross, είναι ένας τρόπος να αποσυνδεθεί από όσα αγαπά. Αρχίζει να αποδέχεται το τέλος.
5. Αποδοχή. Το άτομο, συνειδητοποιημένο και αποδεχόμενο ότι θα πεθάνει, αισθάνεται μία κουρασμένη ηρεμία. Μία γαλήνη άδεια, σχεδόν, από κάθε συναίσθημα, που περικλείεται στη φράση “Στο τέλος, όλα θα πάνε καλά”.

Αντίστοιχη είναι, θα μπορούσαμε να πούμε και η ψυχική διαδρομή των συγγενικών προσώπων…

Ας μείνουμε όμως για λίγο στο τέλος, στην ιδέα της αποδοχής. Είναι ακριβώς εκείνη η στιγμή -ή καλύτερα, η χρονική περίοδος- που η λύτρωση έρχεται σιγά σιγά, να ακουμπήσει δίπλα στον πόνο. Η ησυχία της πραγματικότητας δίπλα στον θόρυβο της απώλειας…

Σε κάθε περίπτωση αυτό που πρέπει να συγκρατήσουν όλοι όσοι πενθούν είναι ότι κάθε στάδιο, κάθε συναίσθημα, κάθε σκέψη είναι φυσιολογικά (και αναπόφευκτα), όσο βασανιστικά κι όσο επίμονα κι αν είναι. Είναι ανθρώπινα όσο κι ο ανθρώπινος πόνος.

To άρθρο Tα 5 στάδια αποδοχής του θανάτου μπορείτε να το βρείτε ολόκλληρο στο myPsychology.